ME STALININ
Kujtime
ME RASTIN
E 100-VJETORIT TE LINDJES
JOSIF STALIN
NË NJËQINDVJETORIN E LINDJES
Më 21 dhjetor të këtij viti mbushen 100 vjet nga .dita e lindjes së Josif Stalinit, njeriut shumë të dashur dhe udhëheqësit të shquar të proletariatit rus e ndërkombëtar, mikut besnik të popullit shqiptar, mikut të shtr enjtë të popujve të shtypur të mbarë botës, që luftojnë për tiri, pavarësi, demokraci dhe socializëm.
Gjithë jeta e Stalinit është karakterizuar nga lufta e pandërprerë dhe e ashpër kundër kapitalizmit rus, kundër kapitalizmit botëror, kundër imperializmit, kundër rrymave dhe korenteve antimarksiste e antileniniste, që ishin vënë në shërbim të kapitalit dhe të reaksionit botëror. Ai, nën ttdhëheqjen e Leninit dhe përkrah tij, ka qenë një nga frymëzuesit dhe udhëheqësit e Revolucionit të Madh Socialist të Tetorit, militant i papërkulur i Partisë Bolshevike.
Pas vdekjes së Leninit, Stalini udhëhoqi për 30 vjet me radhë luftën për fitoren dhe mbrojtjen e socializmit në Bashkimin Sovjetik. Për këto arsye, në zemrat e proletariatit botëror dhe të po pujve të botës zënë një vend të madh dashuria, respekti dhe besnikëria ndaj veprës dhe personit të tij. Po për këto arsye, borgjezia kapitaliste dhe reaksioni botëror kanë një armiqësi të pakufishme për këtë nxënës besnik dhe bashkëluftëtar të shquar e të vendosur të Vladimir Iliç Leninit.
Stalini hyri në radhën e klasikëve të mëdhenj të marksizëm-leninizmit me luftën e tij të rreptë e parimore në mbrojtjen, zbatimin me konsekuencë dhe zhvillimin e mëtejshëm të ideve të Marksit, të Engelsit e të Leninit. Ai, me mprehtësinë dhe aftësinë e tij të veçantë, diti të orientohet drejt edhe në kohë shumë të vështira, kur borgjezia dhe reaksioni bënin çmos që të pengonin fitoren e Revolucionit të Madh Socialist të Tetorit.
Vështirësitë që qëndronin para proletariatit rus për realizimin e aspiratave të tij, ishin të mëdha, sepse në Rusi e në botë sundonte kapitalizmi. Por tashmë kapitalizmi kishte krijuar varrmihësin e tij, proletariatin, që ishte klasa më revoluciondre, e cila duhej të udhëhiqte revolucionin. Kjo klasë do ta kryente me sukses misionin e saj historik në luftë të pamëshirshme kundër armiqve dhe, me këtë luftë, do të fitonte të drejtat dhe liritë, do të mente pushtetin politik në duart e veta. Në këtë rrugë proletariati do t'ia rrëmbente fuqinë politike dhe ekonomike borgjezisë kapitaliste shtypëse e shfrytëzuese dhe do të ndërtonte botën e re.
Marksi dhe Engelsi krijuan shkencën proletare të revolucionit e të socializmit shkencor. Ata kishin themeluar Shoqatën Ndërkombëtare të Punëtorëve, që njihet me emrin Internacionalja e Parë. Parimet themelore të kësaj organizate të parë ndërkombëtare të punëtorëve i përmbante Manifesti i saj Kushtetues, i cili përcaktoi rrugën e proletariatit drejt zhdukjes së pronës private mbi mjetet e prodhimit, krijimin e partisë së proletariatit për të marrë në dorë pushtetin me rrugë revolucionare, si dhe luftën që duhet të bëjë proletariati kundër kapitalizmit dhe oportunizmit, që u shfaq në forma «teorike» të ndryshme, në vende të ndryshme.
Vladimir Iliç Lenini, vazhduesi gjenial i veprës së Karl IVTarksit dhe Frederik Engelsit, duke u bazuar në veprat madhore të tyre dhe dukë i mbrojtur ato me një zotësi të rrallë, e zhvilloi luftën kundër rrymave të revizionistëve, oportunistëve dhe renegatëve të tjerë. Tradhtarët e hodhën tej flamurin e madh të Internacionales së Parë dhe e shkelën në mënyrë fare të hapur parullën e Manifestit Komunist «Proletarë të të gjitha vendeve, bashkohuni!». Këta renegatë të marksizmit votuan për kreditë e luftës imperialiste, në vend që t'i kundërviheshin asaj.
Lenini shkroi vepr a kapitale për mbrojtjen dhe zhvillimin e marksizmit. Ai pasuroi veçanërisht idetë e P:Iarksit e të Engelsit për ndërtimin e shoqërisë socialiste e komuniste. Duke pasur kurdoherë parasvsh zhvillimin materialist të historisë, si dhe kushtet e vendit e të kohës kur jetonte ai, Lenini luftoi për krijimin dhe konsolidimin e Partisë Bolshevike. Vladimir Iliçi dhe bolshevikët e tjerë, me një luftë intensive revolucionare, brenda dhe jashtë Rusisë, në kushtet e kalbëzimit të carizmit e të ushtrisë së tij, përgatitën dhe shpërthyen Revolucionin e Madh proletar Socialist.
Plani gjenial i Leninit për triumfin e revolucïonit u realizua. Pasi u kurorëzua me sukses Revolucioni i madh, që tronditi botën e vjetër dhë hapi një epokë të re në historinë e njerëzimit, epokën e zhdukjes së shfrytëzimit e të shtypjes, Lenini vazhdoi luftën për ngritjen e shtetit të parë socialist. Tok me Leninin luftoi e punoi edhe bashkëpunëtori i tij i devotshëm, Josif Visarionoviç Scalini.
Është e kuptueshme se pse kundër ideve të Marksit, të Engelsit e të Leninit, kundër veprimeve tË drejta, të vendosura e të palëkundshme të tyre, në dobi të klasës punëtore dhe të popujve, nuk round të rrinte pa u ngritur borgjèzia, e cila, pa ngurrim, me egërsi dhe me vazhdimësi, pa u ndalur asnjëherë, drejtoi armët e ndryshme të saj.
Kësaj ar miqësie të madhe e të organizuar të kapitalizmit dhe të borgjezisë reaksionare botërore, iu vu përballë forca e madhe e organizuar dhe e pamposhtshme e proletariatit rus në unitet me proletariatin botëror. Ky ballafaqim ishte shprehje e një lufte të ashpër klasash brenda dhe jashtë Rusisë, që u duk gjatë gjithë kësaj kohe në ndeshjet me forcat e intervencionit dhe me mbeturinat e carizmit e të reaksionit rus. Këta armiq duheshin luftuar pa mëshirë.
Në këtë proces lufte klasore duhej kalitur Partia Bolshevikë, duhej ndërtuar shteti i diktaturës së proletariatit si çështje kryesore e revolucionit dhe duheshin hedhur themelet e ekonomisë socialiste. Pra, duheshin zhvilluar reforma rrënjësore në të gjithë sektorët e jetës, por në një rrugë të re, me një frymë të re, me një qëllim të ri; duhej zbatuar në mënyrë krijuese dhe në kushtet konkrete të Rusisë cariste teoria e Marksit mbi filozofinë, ekonominë politike dhe socializmin shkencor.
Të gjitha këto synime do të realizoheshin nën udhëheqjen e proletariatit, si klasa më e përparuar dhe më revolucionare, duke u mbështetur në aleancën me fshatarësinë e varfër e të mesme. Pas krijimit të pushtetit të ri duhej bërë një luftë e madhe, heroike, për të përmirësuar jetën ekonomike dhe kulturorë të popujve të çliruar nga zgjedha e carizmit dhe e kapitaleve të huaja evropiane. Në këtë luftë vigane Stalini qëndroi i patundur përkrah Leninit, ai ishte luftëtar i radhës së parë.
Sa më shumë konsolidohej politikisht pushteti i ri sovjetik, sa më shumë zhvillohej industria në të gjitha degët e saj, sa më shumë zhvillohej bujqësia kolkoziane, sa më tepër zhvillohej kultura e re socialiste në Bashkimin Sovjetik, aq më e ashpër bëhej rezistenca e armiqve të jashtëm dhe e reaksionit të brendshëm. Kjo luftë e armiqve u shtua veçanërisht pas vdek jes së Vladimi r Iliç Leninit.
Stalini u betua para trupit të Leninit, se do të ndiqte me besnikëri mësimet e tij, do të zbatonte porositë e tij për të ruajtur të pastër emrin e lartë të komunistit, për të ruajtur e për të forcuar unitetin e Partisë Bolshevike, për të ruajtur e për të çelikosur pa pushim diktaturën e proietariatit, për të forcuar vazhdimisht aleancën e klasës punëtore me fshatarësinë, për t'u qëndruar besnik deri në fund parimeve të internacionalizmit proletar, për ta mbrojtur shtetin e parë socialis t nga synimet e armiqve të brendshëm borgjezë e çifligarë dhe të armiqve të jashtëm imperialistë për shkatërrimin e tij, për të çuar deri në fund ndërtimin e socializmit në një të gjashtën e botës.
Josif Stalini e mbajti fjalën. Në krye të Partisë Bolshevike, ai diti të udhëhiqte ndërtimin e socializmit në Bashkimin Sovjetik dhe ta bënte atdheun e madh të proletariatit rus dhe të të gj ithë popujve të Bashkimit Sovjetik një mbështetje kolosale për revolucionin botëror. Ai u tregua vazhdues i dënjë i veprës së Marksit, të Engelsit e të Leninit dhe dha prova të shkëlqyera se ishte marksist-leninist i madh, i qartë e i vendosur.
Armiqtë e brendshëm në Bashkimin Sovjetik. trockistët, buharinistët, zinovievistët e të tjerë ishin të lidhur ngushtë me kapitalistët e jashtëm, sepse ishin bërë vegla të tyre. Disa nga ata qëndronin brnda radhëve të Partisë Bolshevike, që ta merrnin kalanë nga brenda, të çoroditnin vijën e drejtë marksiste-leniniste të kësaj partie, me Stalinin në krye, kurse disa të tjerë rrinin jashtë radhëve të partisë, por brenda shtetit, dhë komplotonin e sabotonin në mënyrë të maskuar e të hapur ndërtimin e socializmit. Në këto situata Stalini zbatoi me këmbëngulje një ndër porositë kryesore të Leninit për spastrimin pa ngurrim të partisë nga të gjithë elementët oportunistë, nga çdo kapitullùes përpara presionit të borgjezisë e të imperializmit dhe përpara çdo pikëpamjeje të huaj për marksizëm-leninizmin. Lufta që ka bërë Stalini në krye të Partisë Bolshevike kundër trockistëve e buharinistëve, është vazhdim i drejtpërdrejtë i luftës së Leninit, luftë kjo thellësisht parimore, shpëtimtare, pa të cilën s'do të kishte as ndërtim të socializmit, as mundësi për mbrojtjen e tij.
Josif Stalini e dinte se fitoret mund të arriheshin e të mbroheshin me përpjekje, me sakrifica, me djersë dhe me luftë. Ai asnjëherë nuk u tregua optimist pa baza për fitoret që arriheshin dhe asnjëherë nuk ra në pesimizëm për vështirësitë që dilnin. Përkundrazi, Stalini u tregua një personalitet jashtëzakonisht i pjekur dhe i matur në mendime, në vendime, në veprime. Ai, si njeri i madh që ishte, mundi të fitonte zemrën e partisë e të popullit, të mobilizonte energjitë e tyre, të kaliste militantët né beteja dhe t'i ngrinte ata politikisht e ideologjikisht për të realizuar një vepër të madhe, të papar ë ndonjëherë.
Planet pesëvjeçare staliniane për zhvillimin e ekonomisë dhe të kulturës ishin ato që e shndërruan vendin e parë socialist né botë né një fuqi të madhe socialiste. Duke u udhëhequr nga mësimi i Leninit mbi përparësinë e industrisë sé rëndë né industrializimin socialist, Partia Bolshevike me Stalinin né krye, e pajisi vendin me një industri shumë të fuqishme të prodhimit të mjeteve të prodhimit, me një industri vigane makinaprodhuese, të aftë për të siguruar një zhvillim të shpejtë të të gjithë ekonomisë popullore, të gjitha mjetet e nevojshme, si dhe për të siguruar një mbrojtje të pathyeshme. Industria e rëndë socialiste u ngrit, sig thoshte Stalini, «me forcat e brendshme, pa kredi dhe hua skllavëruese nga jashtë». Stalini e kishte bërë të qartë se shteti sovjetik, né ngritjen e industrisë sé rëndë s'mund të ndiqte rrugën që ndjekin vendet kapitaliste, duke marrë hua të jashime ose dulce grabitur vendet e tjera.
Pas kolektivizimit të bujqësisë né Bashkimin Sovietik u ndërtua një bujqësi socialiste moderne, e mbështetur né një mekanikë të fuqishme bujqësor e, prodhim i industrisë sé rëndë socialiste, dhe u zgjidh kështu problemi i drithit e i produkteve të tjera kryesore bujqësore e blegtorale. Ishte Stalini ai që e përpunoi më thellë planin kooperativist të Leninit, që e udhëhoqi zbatimin e këtij plani në luftë të ashpër me armiqtë e socializmit, me kulakët, me tradhtarët buharinistë, me vështirësitë e pengesat e panumërta, që rridhnin jo vetëm nga veprimtaria armiqësore, por edhe nga mungesa e përvojës, edhe nga ndjenja e pronës private që kishte rrënjë të thella në ndërgjegjen e fshatarëve.
Forcimi ekonomik e kulturor i dha dorë konsolidimit të shtetit të diktaturës së proletariatit në Bashkimin Sovjetik. Në krye të Partisë Bolshevike Stalini diti ta organizojë dhe ta drejtojë me mjeshtëri shtetin sovjetik, ta përsosë më tej funksionimin e tij dhe të zhvillojë kurdoherë në rrugën marksiste-leniniste strukturën dhe superstrukturën e shoqërisë në bazë të situatave politike dhe të zhvillimit ekonomik të brendshëm, pa harruar as situatat e jashtme, domethënë synimet grabitqare dhe intrigat e urryera që ndërmerrnin shtetet borgjezo-kapitaliste për t'i vënë gurë në rrota ndërtimit të shtetit të ri të proletarëve.
Kapitalizmi botëror e shikonte Bashkimin Sovjetik si armikun e tij të rrezikshëm, prandaj u përpoq ta izolonte nga jashtë, kurse nga brenda inkurajoi dhe organizoi komplotet e renegatëve, spiunëve, tradhtarëve e djathtistëve. Kundër këtyre armiqve të rrezikshëm diktatura e proletariatit goditi pa mëshirë. Të gjithë tradhtarët u gjykuan publikisht. Fajësia e tyre në atë kohë u vërtetua me prova të pakundërshtueshme dhe në mënyrën më bindëse. Për gjyqet që u zhvilluan në Bashkimin Sovjetik, në bazë të legjislacionit revolucionar kundër trockistëve, buharinistëve, radekëve, zinovievëve, kamenievëve, piatakovskëve dhe tukaçevskëve, u bë një zhurmë e madhe nga propaganda borgjeze, e cila e shtoi më tepër dhe e ngriti në sistem zhurmën e saj shpifëse e denigruese kundër luftës së drejtë të pushtetit sovjetik, të Partisë Bolshevike dhe të Stalinit, që mbronin jetën e popujve të tyre, mbronin sistemin e ri socialist të ngritur me djersën dhe me gjakun e punëtorëve e të fshatarëve, mbronin Revolucionin e Madh të Tetorit dhe pastërtinë e marksizëm-leninizmit.
Ç'nuk shpifën armiqtë e jashtëm, veçanërisht për Josif Stalinin, vazhduesin e veprës së Marksit dhe të Leninit, udhëheqësin e talentuar të Bashkimit Sovjetik, të cilin e akuzuan si «tiran», si «vrasës» dhe «gjakatar». Të gjitha këto shpifje shquheshin për cinizmin e tyre. Jo, Stalini nuk ishte tiran, nuk ishte despot. Ai ishte njeri parimor, i drejtë, i thjeshtë, i dashur e shumë i vëmendshëm ndaj njerëzve, ndaj kuadrove, ndaj bashkëpunëtorëve të tij. Kjo është arsyeja që atë e donin aq shumë Partia e tij, popujt e Bashkimit të Republikave Socialiste Sovjetike, gjithë proletariati botëror. Kështu e kanë njohur atë miliona komunistë dhe personalitete të shquara, revolucionarë e përparimtarë në botë. Duke shkruar për figurën e Stalinit, Anri Barbysi, në librin e tij «Stalin», ndër të tjera, thotë: «Ai u vu dhe qëndron në kontakt me popullin punëtor, fshatar a'he intelektual të BRSS, si dhe me revolucionarët e hotës. që kanë në zemër atdheun e tyre - pra me shumë më tepër se 200 milionë veta». Dhe shtonte : «Ky njeri i qartë dhe mendjendritur është njeri i thjeshtë. . . Ai qesh si fëmija . . . Nga shumë anë, Stalini i ngjet të jashtëzakonshmit V. Iliç: i njëjti zotërim i teorisë, i njëjti sens i praktikës, e njëjta vendosmëri. . . Te Stalini, më shumë se kudo gjetkë, gjenden mendimi dhe fjala e Leninit. Ai është Lenini i sotëm».
Të gjitha mendimet dhe veprat e Stalinit, të shkruara dhe të zbatuara në jetë, përshkohen si fill i kuq nga idetë konsekuente revolucionare marksiste-leniniste. Asnjë gabim parimor nuk mund të gjendet në veprat e këtij marksist-leninisti të shquar. Vepra e tij ishte e peshuar në interes të proletariatit, të masave punonjëse, në interes të revolucionit, të socializmit e të komunizmit, në interes të luftërave nacionalçlirimtare dhe antiimperialiste. Ai nuk ishte eklektik në mendimet teorike e politike dhe as i lëkundshëm në veprimet praktike. Kush mbështetej në miqësinë e sinqertë të Josif Stalinit, ishte i sigurt në ecjen përpara, drejt një të ardhmeje të lumtur për popullin e vet. Kush dredhonte, nuk mund t'i shpëtonte vigjilencës dhe gjykimit të mprehtë të Josif Stalinit. Ky gjykim e kishte burimin tek idetë e mëdha të teorisë marksiste-leniniste, që ishin kristalizuar në mendjen e tij të zgjuar dhe në shpirtin e tij të pastër. Ai gjithë jetën diti ta mbante fort e ta orientonte drejt timonin e socializmit, edhe midis dallgëve e stuhive të armiqve.
Stalini dinte kur dhe në ç'masë duheshin bërë kompromise, me kusht që këto të mos cenonin ideologjinë marksiste-leniniste, por, përkundrazi, t'u silinin dobi revolucionit, socializmit, Bashkimit Sovjetik dhe miqve të Bashkimit Sovjetik.
Proletariati, partitë marksiste-leniniste, komunistët e vërtetë dhe të gjithë njerëzit përparimtarë në botë i gjenin të drejta, të arsyeshme dhe të domosdoshme veprimet shpëtimtare të Partisë Bolshevike dhe të Stalinit në mbrojtje të shtetit dhe të rendit të ri ekonomiko-shoqëror socialist. Vepra e Stalinit aprovohej nga proletariati dhe nga popujt e botës, sepse e shikonin që ai luftonte kund.ër shtypjes e shfrytëzimit, të cilat ata i ndienin në kurrizin e tyre. Popujt dëgjonin të shpifej kundër Stalinit pikërisht nga ata përbindsha që organizonin torturat dhe vrasjet në masë në shoqërinë kapitaliste, nga ata që ishin shkaktarë të urisë, të varfërisë, të papunësisë e të sa e sa mjerimeve, prandaj nuk u besonin shpifjeve.
Kundër këtyre armiqve milionat e proletarëve në botë ngriheshin në greva të mëdha e në demonstrata të fuqishme nëpër rrugët e qyteteve, ku sulmonin fabrikat dhe uzinat e kapitalistëve. Popujt ngriheshin në luftë kundër kolonizatorëve për të fituar të drejtat dhe liritë demokratike. Në të njëjtën kohë kjo ishte një përkrahje nd6rkomb6tare e gjithanshme që i bëhej Bashkimit Sovjetik dhe Stalinit, e cila ndikoi për fuqizimin e shtetit të ri të sovjetëve, për rritjen e autoritetit të tij të madh në botë.
Të gjithë komunistët, nga të katër anët e botës, që luftonin kundër kapitalizmit botëror, u quajtën nga borgjezia dhe nga renegatët e marksizëm-leninizmit «agjentë» të Bashkimit Sovjetik e të Stalinit. Por komunistët ishin njerëz të ndersh6m, ata nuk qenë agjentura të kurrkujt, ishin vetëm përkrahës besnikë të doktrinës së Marksit, të Engelsit, të Leninit dhe të Stalinit. Ata e p8rkrahnin Bashkimin Sovjetik, sepse në politikën e tij shihnin mbështetjen e tyre të madhe për triumfin e ideve komuniste, shihnin shembullin e qart6 se si duhej t'i zhvillonin luftën dhe përpjekjet për të fituar betejat njërën pas tjetrës, për të mposhtur armiqtë, për të hequr qafe zgjedhën e pushtetit të kapitalit dhe për të ngritur rendin e ri shoqëror socialist.
Ndërsa kapitalizmi botëror, si rend i vjetër në kalbëzim, po dobësohej, socializmi në Bashkimin Sovjetik, si rend i ri i së ardhmes, po triumfonte dhe po bëhej gjithnjë e më shumë një mbështetje e fortë për revolucionin botëror. Në këto rrethana kapitalizmit i duhej absolutisht të p6rdorte të gjitha mjetet për ta goditur për vdekje shtetin e madh socialist të proletarëve, i cili i tregonte botës rrugën e shpëtimit nga shfrytëzimi, prandaj kapitalistët përgatitën dhe shpërthyen Luftën e Dytë Botërore. Ata mëkëmbën, mbështetën, nxitën dhe i armatosën hitlerianët për «luftën kundër bolshevizmit», kundër Bashkimit Sovjetik dhe për të realizuar ëndrrën e tyre të «hapësirës jetike» drejt Lindjes. Bashkimi Sovjetik e kuptoi rrezikun që e kërcënonte. Stalini ishte vigjilent, ai e dinte mirë se shpifjet e kurdisura nga borgjezia kapitaliste ndërkombëtare kundër tij, se gjoja ai nuk po e luftonte nazizmin dhe fashizmin që po ngrihej, ishte një slogan i natyrshëm i kësaj borgjezie dhe i kolonës së pestë hitleriane për të mashtruar opinionin publik e për të realizuar planet e tyre të sulmit kundër Bashkimit Sovjetik.
Fashizmi ishte cilësuar me të drejtë nga Kongresi i 7-të i Kominternit, më 1935, si armiku më i madh i popujve në rrethanat konkrete të asaj kohe. Ky Kongres, me iniciativën e drejtpërdrejtë të Stalinit, kishte hedhur parullën e frontit të përbashkët popullor antifashist, që duhej të krijohej në edo vend, me qëllim që të demaskoheshin planet dhe veprimtaria agresive e grabitqare e shteteve fashiste, që të ngriheshin popujt kundër këtyre planeve e kësaj veprimtarie për të mënjanuar një luftë të re imperialiste që po rrezikonte botën.
Kurrë, në asnjë moment, Stalini nuk e harroi rrezikun që i kërcënohej t'i turrej Bashkimit Sovjetik. Në çdo kohë ai luftoi me vendosmëri dhe udhëzoi shumë qartë që partia të kalitej për luftëra të ardhshme, që popujt sovjetikë të bashkoheshin në një unitet të çeliktë marksist-leninist, që ekonomia sovjetike të forcohej në rrugën socialiste, që mbrojtja e Bashkimit Sovjetik të fuqizohej me mjete materiale e me kuadro dhe të kishte një strategji revolucionare me taktika revolucionare. Stalini ishte ai që tregonte e vërtetonte me fakte nga vetë jeta se imperialistët janë luftënxitës dhe se imperializmi është bartës i luftërave grabitqare, prandaj këshillonte që njerëzit të ishin vazhdimisht vigjilentë dhe kurdoherë të përgatitur kundër çdo veprimi të nazistëve hitlerianë, fashistëve italianë dhe militaristëve japonezë bashkë me fuqitë e tjera kapitaliste botërore. Fjala e Stalinit çmohej si floriri, ajo u bë udhërrëfyese për proletarët dhe për popujt e botës.
Stalini u propozoi qeverive të vendeve të mëdha kapitaliste të Evrapës, Perëndimore që të krijohej një aleancë kundër murtajës hitleriane, por këto qeveri e refuzuan një propozim të tillë, bile ato shkelën edhe aleancat e nënshkruara më përpara me Bashkimin Sovjetik, sepse kishin shpresë që hitlerianët ta zhduknin «farën e bolshevizmit», kurse atyre t'ua nxirrnin gështenjat nga zjarri.
Përpara kësaj situate serioze tepër të rrezikshme dhe në pamundësi që t'i bindte qeveritarët e të ashtuquajturave demokraci perëndimore për të lidhur një aleancë të përbashkët antifashiste, Stalini e gjeti të përshtatshme të punonte për ta shtyrë luftën kundër Bashkimit Sovjetik, që të fitonte kohë për forcimin e mëtejshëm të mbrojtjes. Për këtë qëllim ai nënshkroi Paktin e mossulmimit me Gjermaninë. Ky pakt do të shërbente si një modus vivendi për ta larguar rrezikun përkohësisht, se Stalini e shikonte agresivitetin hitlerian, ai ishte përgatitur dhe po përgatitej kundër tij.
Shumë politikanë e historianë borgjezë e revizionistë thonë e shkruajnë sikur agresioni hitlerian e gjeti Bashkimin Sovjetik të papërgatitur dhe për këtë ia hedhin fajin Stalinit! Mirëpo faktet e rrëzojnë poshtë këtë shpifje. Dihet se Gjermania hitleriane, si shtet agresiv, duke shkelur Paktin e mossulmimit, në mënyrë krejt të pabesë e pirateske, përfitoi nga befasia strategjike dhe nga epërsia numerike e një force shumë të madhe prej afër 200 divizionesh, të vetat dhe të aleatëve të sai, duke i hedhur ato në një «luftë-rrufe», me anën e së cilës, sipas planeve të Hitlerit, Bashkimi Sovjetik do të mposhtej e do të rrëzohej brenda jo më shumë se dy muajsh!
Por dihet se ç'ndodhi në të vërtetë. «Lufta-rrufe» që kishte pasur sukses gjithkund në Evropën Perëndimore, në Lindje dështoi. Ushtria e Kuqe, duke pasur një prapavijë shumë të fortë, me mbështetjen e gjithë popujve sovjetikë, në tërheqje i rraskapiti forcat e armikut derisa i gozhdoi, pastai i kundërsulmoi dhe me goditje të njëpasnjëshme i dërrmoi, sa më në fund e detyroi Gjermaninë hitleriane të kapitullonte pa kushte. Historia tashmë e ka fiksuar përjetë rolin vendimtar të Bashkimit Sovjetik për shkatërrimin e Gjermanisë hitleriane, për asgjësimin e fashizmit në përgjithësi në Luftën e Dytë Botërore.
Si mund të ndodhte që të dështonte plani i «luftës-rrufe» të Hitlerit kundër Bashkimit Sovjetik e që ky të luante një rol kaq të madh në shpëtimin e njerëzimit nga skllavëria fashiste pa një përgatitje paraprake të gjithanshme për rnbrojtje, pa një forcë e pa një vitalitet të çeliktë të sistemit socialist, që kaloi provën më të rëndë e më të madhe në Luftën e Dytë Botërore? Si mund të ndahen këto fitore nga roli i jashtëzakonshëm që ka luajtur Stalini si në përgatitjen e vendit për t'i bërë ballë agresionit imperialist, ashtu edhe në shkatërrimin e Gjermanisë hitleriane dhe në fitoren historike mbi fashizmin? Çdo përpjekje djallëzore e revizionistëve hrushovianë, për të ndarë Stalinin nga Partia e nga populli sovjetik në lidhje me rolin vendimtar të shtetit socialist në këtë fitore, bëhet copë e thërrime përpara realitetit historik, që s'ka forcë ta kundërshtojë ose ta zbehë, jo më ta fshijë.
Lufta e popujve sovjetikë, me Stalinin në krye, çoi në çlirimin e një vargu të tërë vendesh e popujsh nga robëria naziste, bëri që të vendo sej demokracia popullore në mjaft vende të Evropës Lindore, u dha nxitje të madhe luftërave nacionalçlirimtare, antiimperialiste e antikolonialiste, bëri kështu që të shthuret e të shembet sistemi kolonial, që të krijohet në botë një raport i ri forcash në dobi të socializmit e të revolucionit.
Hrushovi, me paturpësi, e akuzoi Stalinin si njeri «të mbyllur», që gjoja nuk i njihte situatën në Bashkimin Sovjetik dhe situatat në botë, që nuk paska ditur ku i kishte armatat e Ushtrisë së Kuqe dhe se i paska drejtuar ato duke u mbështetur në një glob shkollor!
Meritat e pakundërshtueshme të Stalinit kanë qenë detyruar t'i njohin edhe krerë të tillë të kapitalizmit botëror si Çërçilli, Ruzvelti, Trumani, Ideni, Montgomeri, Hopkinsi e të tjerë, pavarësisht se në të njëjtën kohë këta nuk e kanë mbajtur fshehur armiqësinë për politikën dhe ideologjinë marksiste-leniniste e për vetë Stalinin. Unë kam lexuar kujtimet e tyre dhe kam parë se këta krerë të kapitalizmit flasin me respekt për Stalinin si burrë shteti dhe strateg ushtarak, e quajnë atë një njeri të madh «të pajisur me një sens strategjik të çuditshëm», «me një zgjuarsi të paparë në kapjen shpejt të problemeve». Çërçilli për Stalinin ka thënë: «. . . Unë e respektoj këtë njeri të madh e të shkëlqyer. . . Shumë pak njerëz në botë mund t'i kuptonin kështu, në kaq pak minuta, çështjet nëpër të cilat ne humbisnim prej shumë muajve. Ai kishte kapur gjithçka brenda një sekonde».
Hrushovianët deshën të krijojnë iluzionin sikur jo Stalini, por ata e paskan udhëhequr Luftën e Madhe Patriotike të Bashkimit Sovjetik kundër nazizmit! Por njihet botërisht se ata, gjatë kësaj kohe, ishin strukur nën hijen e Stalinit, të cilit i këndonin himne hipokrite, duke thënë: «Gjithë fitoret dhe sukseset tona ia detyrojmë të madhit Stalin» etj., etj., në një kohe kur përgatiteshin për t'i hedhur në erë këto fitore. Himnet e vërteta, që diInin nga zemra, këndoheshin nga ushtarët e lavdishëm sovjetikë, që, me emrin e Stalinit në gojë, kishin vënë gjoksin në betejat historike.
Komunistët dhe populli shqiptar e kanë ndjerë shumë fort dhe nga afër (ndonëse ndodheghim shumë larg nga Bashkimi Sovjetik) rolin e madh të Stalinit në momentet më të rënda që kalonte vendi ynë gjatë pushtimit fashist italian e gjerman, kur vendosej fati i atdheut tonë, - të qëndronte në skllavëri apo të dilte në liri e në dritë.
Në ditët më të vështira të luftës, Stalini ndodhej kurdoherë pranë nesh. Ai na forconte shpresat, na ndriçonte perspektivën, na çelikoste zemrat dhe vullnetin, na shtonte besimin në fitore. Shumë herë, fjalët e fundit të komunistëve, të patriotëve, të partizanëve shqiptarë që jepnin jetën në fushën e betejës, përpara litarit, mitralozit ose automatikut të armikut, ishin «Rroftë Partia Komuniste!», «Rroftë Stalini!». Jo një herë ka ndo dhur që plumbat e armikut, duke shpuar zemrat e bijve dhe bijave të popullit tonë shponin njëkohësisht veprat e Stalinit, të cilat i mbanin si një thesar të shtrenjtë në gji.
Me gjithë përpjekjet e fshehta e të hapur a të a:miqve të brendshëm e të jashtëm të Bashkimit Sovjetik për të sabotuar socializmin pas Luftës së Dytë Botërore, drejtësia e politikës staliniane ishte ajo që jepte tonin në problemet e mëdha ndërkombëtare. Vendi i sovjetëve, i zhuritur nga lufta, që la në fushat e betejës 20 milionë veta, u rindërtua me një shpejtësi të habitshme. Kjo punë e madhe u bë nga populli sovjetik, nga klasa punëtore e fshatarësia kolkoziane, të udhëhequra nga Partia Bolshevike dhe nga Stalini i madh.
Në vitet e Luftës së Dytë Botërore, revizionizmi u duk me tradhtinë e Brauderit, ish-sekretar i përgjithshëm i PK të SHBA, i cili bashkë me shokët e tij revizionistë e shpërndanë partinë dhe u vunë në shërbim të imperializmit amerikan. Brauderi ishte për zhdukjen e çdo kufiri midis borgjezisë e proletariatit, midis kapitalizmit e socìalizmit, për sh'krirjen e tyre në një botë të vetme, ishte kundër revolucionit e luftës civile, për bashkëjetesën paqësore të klasave në shoqëri. Brauderi me këtë «vijë të bardhë», me politikën e tij kapitulluese, mund të themi se i parapriu Titos, i cili për shkak të pikëpamjeve e të qëndrimeve të tij antimarksiste dhe antileniniste hyri në konflikt ideologjik e politik me Bashkimin Sovjetik që në kohën e luftës, por ky konflikt shpërtheu hapur pas luftës. Pas shumë përpjekjesh me durim për ta sjellë në rrugë renegatin Tito, Stalini, Partia Bolshevike dhe të gjitha partitë e vërteta komuniste të botës, kur u bindën se ai ishtë' ï pandreqshëm, e dënuan njëzëri. U duk qartë se vepra e Titos ishte në shërbim të imperializmit botëror, prandaj u mbështet dhe u përkrah nga imperializmi amerikan dhe nga shtetet e tjera kapitaliste. Duke u bashkuar me korin e propagandés borgjeze dhe për t'i merituar kreditë që merrte nga imperialistët, Titoja, përveç të tjerave, shpifi se gjoja Stalini përgatiste sulmin kundër Jugosllavisë. Koha provoi që Titoja gënjente.
Në bisedat e ndryshme që kam pasur nderin e madh të kisha me Stalinin, ai më ka thënë që asnjëherë nuk është menduar dhe nuk mund' të mendohet që Bashkimi Sovjetik të sulmojë Ju= gosllavinë. Ne, thoshte Stalini, jemi komunistë' dhe kurrë nuk do të sulmojmë asnjë vend të huaj, pra as Jugosllavinë, por Titon dhe titistët do t'i demaskojmë, se kjo është detyra jonë si marksistë. Nëse e mbajnë në fuqi ose e rrëzojnë Titon në Jugosllavi, kjo është një çështje e brendshme, që' u takon ta zgjidhin popujt e Jugosllavisë, neve' nuk na përket të ndërhyjmë në këtë punë, thoshte ai.
Banda e Nikita Hrushovit u inkurajua dhe' u përkrah në shpifjet kundër Stalinit nga renegati Josip Broz Tito, që kishte dalë hapur që më përpara, si dhe më pas nga Mao Ce Duni me shokë e revizionistë të tjerë të kallëpeve të ndryshme. Të gjithë këta, në të vërtetë, ishin shërbëtorë të kapitalizmit për të shkatërruar nga brenda socializmin né Bashkimin Sovjetik, për të mos lejuar të ndërtohej socializmi né Jugosllavi dhe për të penguar ndërtimin e socializmit né Kinë dhe né gjithë botën, prandaj iu kundërvunë Stalinit, tek i cili shihnin njeriun e fortë, që sa ishte gjallë nuk mundën Via shkonin ujin nën rrogoz.
Këta tradhtarë ishin pasuesit e renegatëve socialdemokratë, revizionistë, oportunistë të Internacionales së Dytë, vazhduesit e veprës së tyre té palavdishme, né rrethana e në kushte të tjera. Ata pretenduan se po bënin organizime «të përshtatshme» lufte né përputhje me situatat dhe po :sajonin ide gjoja të reja për të «korrigjuar» dhe për të «plotësuar» marksizëm-leninizmin sipas «frymës së kohës» etj. Të gjithë këta fundërrina, pavarësisht nga ndonjë ndryshim formal që manifestonin né mendimet dhe né qëndrimet e tyre, synonin nj.ë objektiv: të luftonin marksizëm-leninizmin, të varrosnin ideologjinë mbi domQsdoshmërinë e revolucionit proletar, të shkatërronin socializmin, të shuanin luftën e klasave dhe të pengonin përmbysjen nga themelet të shoqërisë së vjetër kapitaliste.
Stalini ishte internacionalist i vërtetë. Ai mbante miré parasysh veçorinë se shteti sovjetik u krijua nga bashkimi i shumë republikave, që përbëheshin nga shumë popuj, me shumë kombësi, prandaj organizimin shtetëror të këtyre republikave, ai e përsosi duke respektuar barazinë e të, drejtave né mes tyre. Me politikën e drejtë marksiste-leniniste, që ndoqi për çështjen nacionale, Stalini arriti të brumoste dhe të kaliste unitetin luftarak të popujve të ndryshëm të Bashkimit të Republikave Socialiste Sovjetike. Duke qenë né krye të Partisë e të shtetit sovjetik, ai kontribuoi që burgu i popujve, siç ishte Rusia e vjetër cariste, të kthehej ne një vend të lirë, të pavarur e sovran, ku popujt dhe republikat të rronin né harmoni, né miqësi, né unitet dhe me të drejta të barabarta. Stalini i njihte kombet dhe fcrmimin e tyre historik, njihte karakteristikat e ndryshme të kulturës dhe të psikologjisë se çdo populli dhe i trajtonte ata né rrugën marksiste-leniniste.
Internacionalizmi i Josif Stalinit duket qartë edhe né marrëdhëniet qé ishin ndërtuar ne mes vendeve të demokracisë popullore, të cilat ai i konsideronte shtete të lira, të pavarura, sovrane, aleate të ngushta me Bashkimin Sovjetik. Ai asniëherë nuk i përfytyroi këto shtete si të sunduara nga Bashkimi Sovjetik, qoftë politikisht, qoftë ekonomikisht. Kjo ishte nië politikë e drejtë marksiste-leniniste që ndiqte Stalini.
Në kujtimet e mia kam shkruar për kërkesën që i kisha bërë Josif Stalinit më 1947 lidhur me krijimin e disa shoqërive të përbashkëta shqiptaro-sovietike, të cilat do të shfrytëzonin pasuritë e nëntokës sonë. Ai më tha se nuk bëjmë shoqëri të përbashkëta me vendet vëllezër të demokracisë popullore, më shpjegoi se edhe ndonjë hap që ishte bërë né fillim, né këtë drejtim, me ndonjë nga vendet e demokracisé popullore, e kishin konsideruar gabim dhe kishin hequr dorë. Ne, vazhdoi Stalini, e kemi për detyrë t'u japim vendeve të demokracisë popullore teknologjinë që disponojmë, ndihmën ekonomike që kemi mundësi të japim dhe do të jemi kurdoherë gati t'i përkrahim. Kështu mendonte dhe kështu veproi Stalini.
Përkundrazi, hrushovianët nuk ndoqën një rrugë të tillë, ata u futën né rrugën e bashkëpunimit djall,ëzor ;kapitalist, duke krijuar me vendet e ish-demokracisë popullore një «unitet» ushtarak, politik dhe ekonomik -né interes të tyre dhe né dëm të të tjerëve.
Traktatin e Varshavës ata e kthyen né një instrument për të mbajtur nën zgjedhë kolonitë e reja të tyre, me forma dhe me mënyra gjoja socialiste. Ata KNER-in e kthyen nga një organizatë ndihme ekonomike reciproke që ishte né kohën e Stalinit, né një mjet kontrolli e shfrytëzimi të vendeve që bëjnë pjesë né të.
Pra, tjetër ishte politika e Josif Stalinit për të gjitha problemet e mëdha politike, ideologjike dhe ekonomike dhe krejt tjetër është politika e revizionistëve modernë hrushovianë e të tjerë. Politika e Stalinit ishte parimore dhe internacionaliste, kurse ajo e revizionistëve sovjetikë është një politikë kapitaliste, skllavëruese për popujt e tjerë, që ranë ose që po bien né kurthin e tyre.
Stalini u akuzua nga imperialistët, nga Titoja, nga hrushovianët dhe nga të gjithë armiqtë e tjerë, se gjoja pas Luftës së Dytë Botërore ai -paska ndarë zonat e influencés, duke rënë né marrëveshje me ish-aleatët antifashistë, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Britaninë e Madhe. Këtë akuzë, ashtu si të tjerat, koha e ka hedhur né shportën e plehrave. Stalini me një drejtësi shembullore, pas Luftë s së Dytë Botërore, mbrojti popujt, luftën e tyre nacionalçlirimtare dhe të drejtat kombëtare e shoqërore nga lakmitë e ish-aleatëve né luftën antifashiste.
Armiqtë e komunizmit, që nga reaksioni borgjez ndërkombëtar e deri te hrushovianët e gjithë revizionistët e tjerë, u përpoqën me çdo mjet që të gjitha virtytet e këtij marksist-leninisti të madh, të gjitha mendimet e kthjellta e veprimet e drejta të tij Vi errësonin, Vi shtremberonin dhe të diskreditonin shtetin e paré socialist që ngritën Lenini e Stalini.
Hrushovianët, këta trockistë, buharinistë, zinovievistë dhe tukaçevskë të rinj, me dinakëri, nxitën ndjenjën e fodullëkut e të epërsisë te njerëzit që kishin bërë luftën. Ata nxitën privilegjet për elitën, i hapën rrugën e gjerë burokratizmit e liberalizmit né parti e né shtet, shkelën normat e vërteta revolucionare dhe, dalngadalë, arritën të futnin né popull frymën disfatiste. Të gjitha të zezat e veprimtarisë së tyre ata i paraqitën sikur i kishte sjellë «qëndrimi i ashpër e sektar, rraetoda dhe stili i punës» së Stalinit. Kjo vepër djallëzore e atyre që hidhnin gurin e fshihnin dorën, shërbente për të gënjyer klasën punëtore, f shatarësinë kolkoziane, intelektualët dhe për të vënë në lëvizje gjithë elementët disidentë të fshehur gjer në atë kohë. Elementëve disidentë, karrieristë e të degjeneruar u thuhej se tani kishte ardhur për ta «liria e vërtetë» dhe këtë «liri» ua solli Nikita Hrushovi dhe grupi i tij. Kjo ishte përgatitja e terrenit për shkatërrimin e socializmit në Bashkimin Sovjetik, për shembjen e diktaturës së proletariatit dhe vendosjen e një shteti për «gjithë popullin», që, në fakt, nuk do të ishte tjetër, veçse një shtet diktatorial i tipit fashist, sic është tani.
Këto poshtërsi u dukën shpejt pas vdekjes, ose më saktë pas vrasjes së Stalinit. Them pas vrasjes së Stalinit, pse vetë Mikojani na ka thënë mua dhe shokut Mehmet Shehu se ata, bashkë me Hrushovin dhe shokët e tyre kishin pasë vendosur të bënin «pokushenie», me atentat ta vrisnin Stalinin, por më pas, siç na tha Mikojani, hoqën dorë nga ky plan. Është fakt i njohur që hrushovianët mezi e kanë pritur vdekjen e Stalinit. Rrethanat e vdekjes së tij nuk janë të qarta.
Në këtë drejtim një enigmë e pazgjidhur është edhe çështja e «bluzave të bardha», procesi i zhvilluar kundër mjekëve të Kremlinit, të cilët, sa ishte gjallë Stalini, i akuzuan se kishin tentuar të kryenin vrasjen e shumë udhëheqësve të Bashkimit Sovjetik. Pas vdekjes së Stalinit këta rrjekë u rehabilituan dhe kjo çështje u mbyll me kaq! Po pse vallë u mbyll kjo çështje?! Ishte provuar veprimtaria kriminale e këtyre mjekëve në kohën kur u gjykuan, apo jo? Çështja e mjekëve u mbyll, se po të ishte hetuar më pas, po të ishte gërmuar thellë, do të nxirrte shumë të palara në shesh, shumë krime dhe shumë komplote që po kryenin revizionistët e maskuar me Hrushovin dhe Mikojanin në krye. Kështu ,do të mund të shpjegoheshin edhe vdekjet e papritura brenda një kohe të shkurtër nga sëmundje të shërueshme tË Gotvaldit, Bjerutit, Forsterit, Dimitrovit e të disa të tjerëve, për të cilët kam shkruar në kujtimet e mia të pabotuara «Hrushovianët dhe ne». Kështu mund të vërtetohej edhe arsyeja e vërtetë e vdekjes së papritur të Stalinit.
Hrushovi dhe grupi i tij, për t'ua arritur qëllimeve të ulëta dhe për të realizuar planet e luftës kundër marksizëm-leninizmit e kundër socializmit, likuiduan njërin pas tjetrit pa zhurmë e në mënyrë misterioze mjaft udhëheqës kryesorë të Kominternit. Kështu, përveç të tjerëve, ata sulmuan, diskredituan, shkarkuan nga detyra dhe internuan, në thellësi të stepave të Rusisë edhe Rakoshin.
Nikita Hrushovi dhe shokët e tij, në raportin «sekret» që mbajtën në Kongresin e tyre të 20-të, i hodhën baltë Josif Visarionoviç Stalinit dhe u përpoqën ta poshtërojnë atë né mënyrën ,më të ndyrë, me metodat më cinike trockiste. Pasi komprometuan një pjesë të kuadrove të udhëheqjes sé Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik, hrushovianët i shfrytëzuan ata mirë e mirë dhe pastaj u dhanë shqelmin, i likuiduan si elementë, antiparti. Hrushovianët me Hrushovin né krye, që dënuan kultin e Stalinit, për të mbuluar krimet e tyre të mëvonshme kundër Bashkimit Sovjetik dhe socializmit, e ngritën né qiell kultin e -Hrushovit.
Egërsinë, dinakërinë, pabesinë, poshtërsinë .e karakterit, burgosjet dhe vrasjet, që vetë ata funksionarë të lartë të partisë dhe të shtetit sovjetik pra'ktikonin e i kishin né gjak, ia hodhën Stalinit. Sa qe gjallë Stalini ishin pikërisht këta njerëz që i këndonin atij ditirambe të mëdha për të mbuluar karrierizmin e tyre, qëllimet e veprimet e tyre të mbrapshta. Hrushovi e quante Stalinin më 1949 «prijësi dhe mësuesi gjenial», thoshte se «emri i shokut Stalin është flamuri i të gjitha fitoreve të popullit sovjetik, flamuri i luftës sé punonjësve të mbarë botës». Mikojani i vlerësonte veprat e Stalinit si një «shkallë e re historike më e lartë e leninizmit». Kosigini thoshte se «gjithë fitoret e sukseset tona ia detyrojmë të madhit Stalin» e të tjera, e të tjera. Kurse pas vdekjes sé tij ata u sollën ndryshe. Ishin hrushovianët ata që e mbytën zërin e partisë, mbytën zërin e klasës punëtore dhe mbushën kampet e përqendri mit me patriotë; ishin ata që liruan nga burgjet llumin e tradhtisë, trockistët dhe të gjithë armiqtë që koha dhe faktet kishin vërtetuar, dhe vërtetuan përsëri edhe tani me luftën e tyre si disidentë, se janë kundërshtarë të socializmit dhe agjentë né shërbim të armiqve të huaj kapitalistë.
Hrushovianët janë ata që, né mënyrë konspirative dhe misterioze, «gjykuan» dhe dënuan jo vetëm revolucionarët sovjetikë, por edhe shumë persona nga vende të tjera. Në shënimet e mia kam shkruar për një mbledhje me udhëheqësit sovjetikë, ku asistonin Hrushovi, Mikojani, Molotovi dhe disa të tjerë. Meqenëse Mikojani do të shkonte né Austri, Molotovi, si me shaka, iu drejtua atij dhe i tha: «Ki kujdes të mos bësh ndonjë «çorbë» né Austri ashtu siç bëre edhe në Hungari». Unë, përnjëherë, e pyeta Molotovin: «Pse, Mikojani e bëri «çorbën» në Hungari?». Ai m'u përgjigj : «Po», dhe vazhdoi të thoshte se «po të shkojë Mikojani prapë atje, do ta varin». Mikojani, ky kozmopolit antimarksist i fshehur, u përgjigj «Po të më varin mua, do të varin edhe Kadarin». Por edhe sikur të vareshin ata të dy, intrigat dhe poshtërsitë kundër një vendi tjetër prapë mbeten amorale.
Hrushovi, Mikojani dhe Suslovi e mbrojtën në fillim komplotistin Imre Nagi dhe pasta e dënuan dhe e ekzekutuan fshehurazi diku né Rumani! Me ç'të drejtë vepruan ata kështu me një shtetas të huaj ? Ai, edhe pse ishte komplotist, duhej t'i shtrohej vetëm gjykimit të shtetit të vet dhe asnjë ligji, asnjë gjy'kate apo ndëshkimi të huaj. Stalini nuk bënte kurrë të tilla veprime.
Jo, Stalini nuk vepronte kurrë kështu. Gjyqet kundër tradhtarëve të partisë e të shtetit sovjetik ai i bëri të hapura. Partisë, popullit sovjetik iu treguan hapur krimet që ata kishin bërë. S'gjen kurrë te veprimet e Stalinit metoda të tilla mafioze, siç gjen te krerët revizionistë sovjetikë.
Të tilla metoda kanë përdorur dhe i përdorin revizionistët sovjetikë edhe kundër njëri-tjetrit né luftën që bëjnë për pushtet, ashtu siç veprohet né çdo vend kapitalist. Me puç e rrëmbeu pushtetin Hrushovi, po me puç e rrëzoi atë nga froni Brezhnjevi.
Brezhnjevi me shokë e hoqi qafe Hrushovin për të mbrojtur politikën dhe ideologjinë revizioniste nga diskreditimi dhe demaskimi që vinin nga sjelljet dhe veprimet e çmendura, nga marrëzitë pa anë e pa vend të tij. Ai nuk i hodhi poshtë aspak hrushovizmin, raportet dhe vendimet e Kongresit të 20-të dhe të 22-të, ku është mishëruar hrushovizmi. Por aq shumë mosmirënjohës u tregua Brezhnjevi kundrejt Hrushovit, të cilin më përpara e kishte ngritur aq shumë lart, saqë edhe një v rimë muri né Kremlin nuk i gjeti për të vënë hirin e kufomës sé tij, kur vdiq! Ndërkaq, kurrë nuk u informuan popujt sovjetikë, as opinioni botëror për shkaqet e vërteta té rrëzimit të Hrushovit. Edhe sol, e kësaj dite né dokumentet zyrtare revizioniste, si «shkak kryesor» jepet gjithnjë «mosha e kaluar dhe keqësimi i gjendjes shën detësore»!!
Stalini nuk isate aspak ashtu siç e akuzuan dhe e akuzojnë armiqtë e komunizmit. Përkundrazi ai ishte parimor dhe i drejtë. Ai, sipas rastit, dinte të ndihmonte dhe të luftonte ata që gabonin, dinte të përkrahte, të inkurajonte dhe të vinte né dukje meritat e veganta të atyre që i shërbenin me besnikëri marksizëm-leninizmit. 2shtë e njohur çështja e Rokosovskit dhe ajo e Zhukovit. Kur Rokosovski e Zhukovi gabuan, ata u kritikuan dhe u shkarkuan nga detyrat. Por këta nuk u hodhën poshtë si të pandreqshëm, përkundrazi u ndihmuan me ngr oiitësi dhe né momentet kur u gjykua se këta kuadro qenë ndrequr, Stalini i ngriti ata né përgjegjësi, u dha gradën e mareshalit dhe, né kohën e Luftës sé Madhe Patriotike, i ngarkoi me detyra jashtëzakonisht të rëndësishme né frontet kryesore të luftës kundër pushtuesve hitlerianë. Kështu si veproi Stalini nuk mund të vepronte veqse një udhëheqës, që e kishte të qartë dhe qé zbatonte konceptin e drejtësisë marksiste-leniniste për vlerèsimin e punës sé njerëzve, me të mirat e me gabimet që kishin.
Pas vdekjes së Stalinit. mareshali Zhukov u bë vegël e Nikita Hriishovit dhe e grupit të ti: ai e mbështeti veprimtarinë tradhtare të Hrushovit ndaj Bashkimit Sovjetik. Partisë Bolshevike dhe Stalinit. Më në fund, Nikita Hrushovi, e hodhi Zhukovin tej si një limon të shtrydhur. Të njëjtin veprim bëri ai edhe ndaj Rokosovskit dhe shumë kuadrove të tjerë kryesorë.
Mjaft komunistë sovjetikë u gënjyen nga demagogjia e grupit revizionist hrushovian dhe kujtuan se, pas vdekjes së Stalinit, Bashkimi Sovjetik do të bëhej me të vërtetë një parajsë, siç filluan të trumbetonin tradhtarët revizionistë. Ata deklaruan me pompozitet se më 1980 do të vendosej në Bashkimin Sovjetik komunizmi!! Por ç'ngjau? Ngjau e kundërta dhe nuk mund të ndodhte ndryshe. Revizionistët e morën fuqinë në dorë jo për të lulëzuar Bashkimin Sovjetik, por për ta kthyer prapa në një vend kapitalist, siç e kthyen, për ta nënshtruar atë ekonomikisht ndaj kapitalit botëror, për të lidhur marrëveshje të fshehta dhe të hapëta me imperializmin amerikan, për të nënshtruar popujt e vendeve të demokracisë popullore nën maskën e traktateve ushtarake dhe ekonomike, për t'i mbajtur këto shtete nën zgjedhë dhe për të krijuar tregje e zona influence në botë. Këta ishin hrushovianët, që shfrytëzuan ndërtimin me sukses të socializmit në Bashkimin Sovjetik dhe këto suksese i kthyen në rrugë aq të mbrapshtë, sa krijuan një klasë të re të borgjezisë socialimperialiste për ta bërë Bashkimin Sovjetik një fuqi imperialiste botërore që, tok me Shtetet ,e Bashkuara të Amerikës, të sundojnë botën. Stalini e kishte paralajmëruar partinë për këtë rrezik.
Vetë Hrushovi na ka pohuar neve se Stalini u kishte thënë atyre që ju do ta shisni Bashkimin Sovjetik tek imperializmi. Dhe, në fakt, ashtu ndodhi, ajo që tha ai, u vërtetua.
Popujt e botës, proletariati botëror, njerëzit me logjikë dhe me zemër të pastër, në situatat e krijuara, mund të gjykojnë vetë drejtësinë è qëndrimeve të Stalinit. Vetëm në panoramë të gjerë politike, ideologjike, ekonomike, ushtarake njerëzit mund të gjykojnë për drejtësinë e vijës së tij marksiste-leniniste.
Deri dje borgjezia dhe revizionistët me propagandën e tyre, duke falsifikuar historinë, u kanë errësuar mendjet njerëzve për veprimtarinë e Stalinit, por tash që këta e kanë të qartë ç'janë hrushovianët, titistët, maoistët, «eurokomunistët» etj. dhe ç'kanë qenë hitlerianët, ç'janë imperialistët amerikanë e kapitalizmi botëror, e dinë përse luftonte Stalini, përse luftonin bolshevikët, përse luftojnë proletarët dhe marksistë-leninistët e vërtetë dhe përse luftojnë armiqtë e tyre, rrymat dhe korentet në shërbim të kapitalizmit, përse luftojnë revizionistët. Ata që mendojnë se komunizmi «ka dështuar», gjithmonë janë zhgënjyer e me siguri gjithmonë do të zhgënjehen. Koha vërteton çdo ditë se doktrina jonë jeton dhe është e gjithëfuqishme.
Duke çmuar në tërësi veprën e Stalinit, secili mund të kuptojë gjénialitetin dhe shpirtin komunist të këtij personaliteti të shquar që rrallë ka njohur bota moderne.
Kauza e madhe e Marksit, e Engelsit, e Leninit dhe e Stalinit, çështja e socializmit dhe e komunizmit janë e ardhmja e botës.
Ne, komunistët shqiptarë, kemi zbatuar me sukses mësimet e Stalinit, në radhë të parë, për të pasur një Parti të fortë, të çeliktë, kurdoherë besnike të marksizëm-leninizmit, të ashpër kundër armiqve të klasës, jemi treguar të vëmendshëm për ruajtjen e unitetit të mendimit e të veprimit në Parti dhe për forcimin e unitetit të Partisë me popullin. Ne kemi ndjekur mësimet e Stalinit për ndërtimin e industrisë socialiste, për kolektivizimin e bujqësisë dhe kemi korrur suksese të mëdha. Partia dhe populli ynë do të luftojnë për forcimin e vazhdueshëm të aleancës së ngushtë në mes klasës punëtore dhe fshatarësisë nën udh~heqjen e klasës punëtore. Ne nuk do të gënjehëmi kurrë nga lajkat dhe nga dredhitë e armiqve, qofshin këta të jashtëm ose të brendshëm, por do ta vazhdojmë luftën e klasave si brenda, edhe jashtë dhe do të jemi kurdoherë vigjilentë ndaj veprimtarisë keqbërëse të tyre. Ndryshe, në rast se nuk do të tregoheshim vigjilentë, në rast se nuk do të zbatonim me besnikëri mësimet e Marksit, Engelsit, Leninit e Stalinit, Shqipëria do të kishte rënë në llumin e revizionizmit modern, ajo nuk do të ishte më e pavarur e socialiste, këtu nuk do të ekzistonte më diktatura e proletariatit, por skllavëria e fuqive imperialisto-revizioniste.
Partia dhe populli ynë do të vazhdojnë rrugën e Karl Marksit, të Frederik Engelsit, të Vladimir Ulianov Leninit e të Josif Stalinit. Brezat e ardhshëm të Shqipërisë socialiste do ta ndjekin me besnikëri vijën e Partisë së tyre të shtrenjtë.
Shqiptarët, komunistë e patriotë pa parti, përulen me respekt përpara kujtimit të mësuesit të lavdishëm, Josif Stalinit. Me rastin e njëqindvjetorit të lindjes së tij ne kujtojmë me devocion atë që na ndihmoi, që na dha mundësi për të shumëfishuar forcat e popullit tonë, të cilin Partia e bëri zot të plotfuqishëm të fateve të veta. Vepra e çlirimit dhe e ndërtimit të socializmit në vendin tonë i detyrohet edhe përkrahjes internacionaliste të Stalinit. Eksperienca e tij e pasur dhe me shumë vlerë, ne na ka udhëhequr në rrugën e në veprimtarinë tonë.
Partia jonë po zhvillon në këtë vit jubilar një punë të gjerë, të vazhdueshme për ta bërë akoma më të njohur jetën dhe veprën e lavdishme të marksist-leninistit të madh, Josif Stalinit. Gjithë veprimtaria e Partisë sonë, që nga themelimi i saj e gjer në ditët e sotme, tregon për dashurinë, respektin dhe besnikërinë e sai ndaj doktrinës së pavdekshme të klasikëve tanë të mëdhenj, pra edhe ndaj ideve të Josif Stalinit. Kështu do të jetë te ne brez pas brezi.
Unë si militant i Partisë, si një nga udhëhe qësit e saj, që Partia më ka nderuar disa herë duke më dërguar të takohem meshokun Stalin për të biseduar me të lidhur me hallet tona, për gjendjen e për situatën tonë dhe për t'i kërkuar këshilla dhe ndihmën e tij, jam përpjekur që kujtimet e këtyre takimeve t'i shkruaj në kohën e duhur, ashtu siç e kam ndier dhe siç e kam parë sjelljen e Stalinit me përfaqësuesin e një partie dhe të një populli të vogël si yni. Duke dhënë për botim këto kujtime të thjeshta, u nisa nga dëshira të ndihmoj sadopak komunistët, punonjësit, rininë tonë, që të njihen me figurën e këtij njeriu të madh e të pavdekshëm.
Në këtë përvjetor të lavdishëm unë përulem me devocion, me besnikëri përpara Partisë dhe popullit që më lindën, më rritën e më kalitën dhe përpara Josif Stalinit që më ka dhënë këshilla aq të vlefshme për lumturinë e popullit tim, që më ka lënë kujtime aq të pashlyeshme në zemrën dhe në mendjen time.
Ky njëqindvjetor për ne, marksistë-lèninistët dhe për simpatizuesit e panumërt në botë ndaj idealeve të larta të klasës punëtore, duhet të shërbejë për të forcuar unitetin luftarak të radhëve tona.
Tani në 'përkujtimin e këtij jubileu të madh të lindjes së Stalinit është koha e reflektimeve të thella të njerëzve të ndershëm kudo në botë për të gjetur rrugën e drejtë, për të shpërndarë nga mendja mjegullën e krijuar nga borgjezia kapitaliste, nga borgjezia revizioniste me qëllim që të mpijnë hovin revolucionar, mendimet revolucionare të masave. Mendimi dhe aksioni revolucionar do t'i çojnë njerëzit me vullnet të mirë, njerëzit e drejtë, njerëzit e popullit në rrugën e shpëtimit të tyre nga zgjedha e kapitalit.
Dulke përkujtuar Stalinin dhe veprën e tij në njëqindvjetorin e lindjes, ne, marksisté-leninistët, nu$ mund të mos u drejtohemi drejtpërsëdrejti popujv9 të Bashkimit Sovjetik për t'u thënë në mënyrën inë të hapur e më të sinqertë:
Ju, që me emrin e Stalinit në gojë sulmuat dhe fituat mbi armiqtë më të rrezikshëm të njerëzimit, ç'do të bëni, do të heshtni me rastin e këtij jubileu té madh?
Wevizitonistët hrushovianë, që nuk lanë gjë pa thënë kundër Stalinit, meqenëse nuk kanë si e fshehin emrin dhe veprën e shkëlqyer të tij, mund të shkruajnë ndonjë fjalë të zbehtë për të. Por ju përket juve, që bëtë Revolucionin e Madh të Tetorit, ta kujtoni me respekt të thellë udhëheqësin tuaj të ndritur. Ju duhet ta shkatërroni regjimin diktatorial fashist, që fshihet me slogane mashtruese. Ju duhet të dini se ata që ju drejtojnë janë fashistë, shovinistë dhe imperialistë. Ata ju përgatisin si mish për top për një luftë të ashpër imperialiste, për të vrarë popujt dhe për të djegur e shkatërruar vende, që shpresonin shumë tek atdheu i Leninit dhe i Stalinit. Popujt e botës nuk duan që ju të jeni të tillë. Po të vazhdoni të qëndroni kUShtu, ata nuk mund t'ju respektojnë më, ata do t'ju urrejnë.
Popujt e botës i urrejnë sundimtarët tuaj aktualë kundërrevolucionarë, pse armët atomike që ata po prodhojnë, paradat në Sheshin e Kuq dhe manovrat ushtarake që organizojnë, janë bërë kërcënuese për popujt dhe lirinë e tyre, sig janë dhe ato të imperializmit amerikan dhe të kapitalizmit botëror. Armatimet dhe ushtria në Bashkimin Sovjetik s'janë më në duart e popujve sovjetikë dhe nuk shërbejnë për çlirimin e proletariatit botëror, por përkundrazi, ato janë destinuar për të shtypur popujt sovjetikë dhe popujt e tjerë.
Ju duhet të kuptoni dhe të realizoni se ka kohë që armiqtë ju kanë larguar nga rruga e revolucionit. Revizionistët hrushovianë luftojnë të ngjallin te ju ndjenjën e prepotencës dhe të zotërimit mbi të tjerët. Forcën tuaj të madhe,ata pretendojnë se gjoja e përdorin për të luftuar imperializmin amerikan dhe kapitalizmin botëror, por ky pretendim është i rremë. Sundimtarët tuaj janë në kontradikta dhe në aleancë me imperializmin amerikan dhe me kapitalizmin botëror jo për interesat e revolucionit, por për shkak të ambicieve dhe lakmive imperialiste për ndarjen e sferave të influencës dhe për sundimin e popujve.
Popujt e botës janë të shqetësuar nëse ju, djemtë, nipërit dhe stërnipërit e atyre luftëtarëve të lavdishëm që bënë Revolucionin e Madh Socialist të Tetorit, ju, proletarët, kolkozianët, ushtarët dhe intelektualët sovjetikë do të vazhdoni në këtë rrugë armiqësore për popujt, ku ju kanë futur ata që ju shtypin, apo, me emrin e Leninit e të Stalinit në gojë, do të ngriheni dhe do të sulmoni në rrugën e revolucionit? Bota dëshiron dhe uron që ju të ecni në rrugën e revolucionit dhe të marshoni përpara duke thirrur si të parët tuaj : «za Lenina!», «za Stalina!», për socializmin e vértetë dhe kundër imperializmit, socialimperializmit dhe revizionizmit.
Udhëheqja tradhtare ju nuk ju informon drejt për vuajtjet e popujve të tjerë që po vriten nëpër rrugë në demonstratat kundër imperialistëve e kapitalistëve gjakpirës. Juve nuk jua thotë të vërtetën se përse në Iran populli i etur për liri dhe pavarësi ngrihet në këmbë dhe rrëzon shahun tiran, veglën e imperialistëve amerikanë. Klika revizioniste hrushoviane ju ju mban në errësirë për vuajtjet e popujve arabë, të popujve të kontinentit amerikan dhe të të gjitha kontinenteve të botës, sepse këto vuajtje atyre ua shkaktojnë imperializmi dhe udhëheqësit tuaj tradhtarë. Juve nuk ju thonë asgjë se si shtypen popujt e Afrikës nga njerëzit tuaj dhe vasalët e tyre, ju nuk i njihni intrigat që zhvillojnë në botë carët e rinj të Kremlinit, juve nuk ju thonë se miqtë e hrushovianëve, miqtë e udhëheqjes suaj, të cilëve Nikita Hrushovi dhe pasuesit e tij me Brezhnjevin në krye u hapën rrugën e tradhtisë, po hëjnë kauzë të përbashkët me kapitalistët në dëm të klasës punëtore e të interesave të popujve të tyre. Ju nuk dini shumë gjëra as p ër vuajtjet dhe marrjen nëpër këmbë të njerëzve të ndershëm në vendin tuaj, sepse për këto hesht banda e sotme që ju shtyp.
Ju duhet të dini se popujt janë ngritur në revolucion, se ata po luftojnë me heroizëm, kurse ju, që përbëni një fuqi të madhe, ju shtypin, ju nanurisin dhe ju kanë v ënë në gjumë.
Një bandë sundimtarësh e ka kthyer vendin tuaj në një fuqi socialimperialiste. Rruga e shpëtimit është ajo e revolucionit që na kanë mësuar Marksi, Engelsi, Lenini dhe Stalini. Brezhnjevët, Kosiginët, Ustinovët dhe Jakubovskët, ashtu si edhe Solzhenicinët e Saharovët janë kundërrevolucionarë dhe si të tillë ata duhen përmbysur e likuiduar.
Ju jeni një fuqi e madhe, por duhet të rifitoni besimin e proletariatit botëror, besimin e popujve të botës, atë besim të madh që krijuan me punë e me luftë Lenini dhe Stalini. Ju nuk duhet të vonoheni për të reflektuar thellë për të ardhmen tuaj dhe për atë të njerëzimit. Ka ardhur koha të bëheni ashtu sig keni qenë kur jetonin Lenini e Stalini - pjesëtarë të lavdishëm të revolucionit proletar, prandaj nuk duhet të qëndroni nën zgjedhën e armiqve të revolucionit dhe të popujve, të armiqve të lirisë e të pavarësisë së shteteve. Ju kurrë nuk duhet të bëheni veglat e një imperializmi, që kërkon të robërojë popujt, duke përdorur si maskë leninizmin.
Po të ndiqni rr ugën e revolucionit e të marksizëm-leninizmit, po të lidheni ngushtë me proletariatin botër or, atëherë imperializmi amerikan dhe përgjithësisht kapitalizmi në kalbëzim do të tronditen nga themelet, bota do të ndryshojë faqen, socializmi do të fitojë.
Ju, popuj sovjetikë, punëtorë, kolkozianë, ushtarë sovjetikë keni përgjegjësi dhe detyra të mëdha përpara njerëzimit. Këto detyra mund t'i kryeni me nder duke mos e duruar thundrën e klikës barbare, që sundon aktualisht mbi ish-Partinë e lavdishme Bolshevike të Lenin-Stalinit dhe mbi ju.
Partia te ju nuk është më një parti marksiste-leniniste. Ju duhet të ndërtoni me luftë një parti të re të tipit Lenin-Stalin. Ju duhet të kuptoni se Bashkimi Sovjetik nuk është më një unitet i popujve për liri, në harmoni të plotë me njëri-tjetrin. Bolshevizmi ishte ai që mundi të krijonte bashkimin vëllazëror të popujve të Bashkimit Sovjetik. Revizionizmi ka bërë të kundërtën, ai i ka përçarë popujt e vendit tuaj, ka ngjallur shovinizmin në çdo republikë, ka nxitur armiqësinë në mes tyre, ka futur urrejtjen te popujt e tjerë kundër popullit rus, i cili priu në revolucion nën udhëheqjen e Leninit e të Stalinit.
Do të lejoni akoma ju që të merreni nëpër këmbë? Do të lejoni akorna që në vendin tuaj të the llohet procesi i borgjezimit në të gjitha fushat e jetës, siç po bëjnë revizionistët? Do të pranoni ju zgjedhën e një kapitali të ri, të maskuar nën petkun e një socializmi fals?
Ne, komunistët dhe populli shqiptar, si të gjithë komunistët dhe popujt liridashës të botës, e tremi dashur Bashkimin e vërtetë socialist Sovjetik të kohës së Lenin-Stalinit. Ne ndjekim me vendosmëri rrugën e Leninit e të Stalinit dhe tremi besim te forcat e mëdha revolucionare të popujve sovjetikë, të proletariatit sovjetik, prandaj kemi bindjen se kjo forcë do të manifestohet gradualisht, me luftë, me sakrifica, do të ngrihet në lartësinë e kërkesave të kohës dhe do ta shkatërrojë nga themelet socialimperializmin sovjetik.
Revolucioni dhe sakrificat që ju do të bëni, nuk do ta dobësojnë vendin tuaj, por do të ringjallin Bashkimin Sovjetik socialist të vërtetë. Ata do të rrëzojnë diktaturën socialimperialiste dhe, prej këtej, Bashkimi Sovjetik do të dalë më i fortë se kurrë. Në këtë vepër të lavdishme ,ju do të keni mbështetjen e gjithë popujve të botës, të proletariatit botëror. Te kjo përmbysje revolucionare qëndron forca e ideve të socializmit e të komunizmit dhe jo në fjalët boshe e në veprimet e mbrapshta të klikës që ju sundon. Vetëm kështu, duke ecur nëpër këtë rrugë, komunistët e vërtetë, marksistë-leninistët kudo në botë do të jenë në gjendje të mposhtin imperializmin dhe kapitalizmin botëror. Ata do t'i ndihmojnë popujt e botës që të çlirohen njëri pas tjetrit, do të ndihmojnë Kinën e madhe të vijë në rrugën e vërtetë të socializmit dhe të mos bëhet një superfuqi për të sunduar edhe ajo botën, duke u shndërruar në një partnere e tretë në luftërat grabitqare që përgatisin imperializmi amerikan, socialimperializmi sovjetik dhe klika e Hua Kuo Fenit dhe e Ten Hsiao Pinit, që sundon aktualisht në Kinë.
Ne, komunistët shqiptarë, si nxënës besnikë të Leninit e të Stalinit e si ushtarë të revolucionit, në këtë jubile të lavdishëm, ju kujtojmë të mendoheni për këto probleme jetike tuajat dhe të botës, se jemi vëllezërit tuaj, shokët tuaj për çështjen e revolucionit proletar dhe të çlirimit të popujve. Në rast se ju ndiqni rrugën e luftës grabitqare, imperialiste, ku ju çojnë udhëheqësit tuaj renegatë, ne, pa dyshim, do të mbetemi armiq të sistemit tuaj dhe të veprimeve tuaja kundërrevolucionare. Kjo është e qartë si drita e diellit. Ndryshe nuk mund të jetë.
Ne, komunistët shqiptarë, të lidhur me popullin tonë si mishi me kockën, kur jemi të bindur se veprojmë drejt, nuk ndalemi përpara çdo furtune, sado e egër qoftë ajo. Dhe jemi të bindur se furtunat do t'i kapërcejmë, ashtu siç i kapërcenin Partia e bolshevikëve dhe pushteti i sovjetëve, ashtu siç i kapërcenin Kapedanët e mëdhenj të revolucionit, Lenini dhe Stalini.
Situata e jashtme e RPSH. Marrëdhëniet me shtetet fqinje dhe anglo-amerikanët. Incidenti i kanalit të Korfuzit - Gjyqi i Hagës. Gjendja politike, ekonomike e socialklasore né Shqipëri. Interesim i gjithanshëm dhe vlerësim i lartë për vendin, popullin e Partinë tonë nga Stalini. «Nuk ka kuptim që një parti të jetë né pushtet dhe të qëndrojë ilegale». «Partia juaj Komuniste mund të quhet Parti e Punës».
Më 14 korrik 194'7 arrita në Moskë né krye të delegacionit të parë zyr tar të Qeverisë së Republikës Popullore të Shqipërisë dhe të Partisë Komuniste të Shqipërisë për një vizitë miqësore në Bashkimin Sovjetik.
Gëzimi im dhe i shokëve që u caktuam nga Komiteti Qendror i Partisë për të shkuar né Moskë, ku do të takoheshim me Stalinin e madh, ishte i papërshkrueshëm. Takimin me Stalinin e ki
shim ëndërruar vazhdimisht, ditë dhe natë, që në kohën kur ne u njohëm me teorinë marksiste-leniniste. Kjo dëshirë na ishte shtuar më tepër gjatë periudhës së Luftës Antifashiste NacionalçIirimtare. Pas figurave të shquara të Marksit, Engelsit e Leninit, shoku Stalin ishte për ne jashtëzakonisht i shtrenjtë e i respektuar sepse mësimet e tij na udhëhoqën për themelimin e Partisë Komuniste të Shqipërisë si një Parti e tipit leninist, na frymëzuan gjatë Luftës Nacionalçlirimtare e po na shërbenin për ndërtimin e socializmit.
Bisedat me Stalinin dhe këshillat e tij do të ishin udhërrëfyese në punën tonë të madhe dhe të vështirë që po bënim për konsolidimin e fitoreve të arritura.
Për këto arsye vizita jonë e parë në Bashkimin Sovjetik ishte një gëzim i papërshkrueshëm dhe një kënaqësi e madhe jo vetëm për komunistët dhe për ne, anëtarët e delegacionit, por për tërë popullin shqiptar, i cili e priste me padurim këtë vizitë dhe e brohoriti me entuziazëm të madh.
Stalini dhe Qeveria Sovjetike, siç e pamë me sytë tanë dhe e ndjemë në zemrat tona, e pritën delegacionin tonë ñë mënyrë shumë të përzemërt e të ngrohtë, me një dashuri të sinqertë. Gjatë 12 ditëve që qëndruam në Moskë, ne u takuam disa herë me shokun Stalin dhe bisedat që zhvilluam me të, këshillat dhe porositë e tij të sinqerta e shoqërore, na kanë mbetur e do të na mbeten përjetë të shtrenjta.
E paharruar do të më mbetet dita e parë e takimit me Josif Visarionoviç Stalinin. Kjo ndodhi më 16 korrik 1947, ditën e tretë të qëndrimit tonë në Moskë. Ajo nisi si një ditë e jashtëzakonshme: Qysh në mëngjes shkuam në Mauzoleun e Leninit të madh, ulëm kokën me nderim të thellë para trupit të udhëheqësit gjenial të revolucionit, para atij njeriu, emri dhe vepra kolosale e të cilit ishin gdhendur thellë në mendjet dhe në zemrat tona, na kishin ndriçuar e na ndriçonin rrugën e lavdishme të luftës për liri, të revolucionit e të socializmit. Me këtë rast në emër të popullit shqiptar, të Partisë sonë Komuniste dhe në emrin tim, vendosa para Mauzoleut të të pavdekshmit Lenin një kurorë me lule shumëngjyrëshe. Prej këndej, pasi vizituam varret e luftëtarëve trima të Revo
lucionit Socialist të Tetorit, të militantëve të shquar të Partisë Bolshevike dhe të shtetit sovjetik, të vendosura në muret e Kremlinit, shkuam në Muzeun Qendror të Vladimir Iliç Leninit. Mbi dy orë e ca ne kaluam nga njëra sallë në tjetrën, duke u njohur nga afër me dokumente e eksponate që pasqyronin me hollësi jetën dhe Veprën e shquar të Leninit të madh. Para se të dilnim, në Librin e Vizitorëve të Muzeut, ndër të tjera shkrova edhe këto fjalë: «Kauza e Leninit do të rrojë e pavdekshme në brezat e ardhshëm. Kujtimi i tij do të je tOjë gjithnjë në zemrat e popullit shqiptar».
Tamam këtë ditë, të mbushur plot përshtypje e exnocione të pashlyeshme, na priti e bisedoi gjatë me ne nxënësi dhe vazhduesi besnik i veprës sé Leninit, Josif Visarionoviç Stalini.
Ai që né fillim na krijoi një atmosferë të ti llë shoqërore sa shumë shpejt u çliruam nga ai emocion i natyrshëm që ndjemë kur u futëm né zyrën e tij, një sallë e madhe, me një tryezë të gjatë për mbledhje, pranë tryezës sé tij të punës, Pak minuta pas shkëmbimit të fjalëve të para ne e ndjemë veten jo sikur ishim duke biseduar me Stalinin e madh, por sikur po rrinim me një shok, që e kishim njohur më parë, me të cilin kishim biseduar shumë herë. Unë isha akoma i ri atëherë dhe përfaqësues i një partie dhe i një vendi të vogël, prandaj, që të më krijonte një atmosferë sa më të ngrohtë e shoqërore, Stalini bënte shaka dhe filloi të fliste me dashuri dhe me respekt të madh për popullin tonë, për traditat e tij luftarake né të kaluarën dhe për heroizmin e tij né Luftën Nacionalçlirimtare. Fliste qetë, shtruar e me një ngrohtësi karakteristike që të bQnte për vete.
Ndër të tjera shoku Stalin na tha se ndiente simpati të thellë për popullin tonë si një popull shumë i vjetër i zonës sé Ballkanit dhe me një histori të gjatë trimërie.
- Jam njohur veçanërisht me heroizmin e treguar nga populli shqiptar gjatë Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare - vazhdoi ai - por, kuptohet, këto njohuri të miat s'mund të jenë né gjerësinë dhe thellësinë e duhur, prandaj do të dëshiroja të na flisnit pak për vendin, për popullin tuaj si dhe për problemet që ju preokupojnë sot.
Pas kësaj fjalën e mora unë dhe i bëra shokut Stalin një përshkrim për rrugën e gjatë e të lavdishme historike të popullit tonë, për luftërat e tij të pareshtura për ligi e pavarësi. Në mënyrë të veçantë u ndala né periudhën e viteve të Luftës sonë Nacionalçlirimtare, fola për themelimin e Partisë sonë Komuniste, si një parti e tipit leninist, për rolin vendimtar që luajti e luan ajo si forca e vetme udhëheqëse né luftën e né përpjekjet e popullit shqiptar për të fituar lirinë e pavarësinë e atdheut, për të përmbysur pushtetin e vjetër feudo-borgjez, për të ngritur pushtetin e ri popullor e për ta çuar vendin me sukses drejt shndërrimeve të thella socialiste. Me këtë rast unë edhe nié herë e falënderova shokun Stalin dhe i shpreha atij mirënjohjen e thellë të komunistëve e të mbarë popullit shqiptar për përkrahjen e zjarrtë që Partia Komuniste e Bashkirmit Sovjetik, Qeveria Sovjetike dhe ai vetë u kishin dhënë e u jepnin popullit e Partisë sonë si gjatë viteve të luftës ashtu edhe pas Çlirimit të atdheut.
Në vazhdim i përshkrova shokut Stalin ndryshimet e thella politike, ekonomike e sociale që ishin realizuar e po konsolidoheshin hap pas hapi ne Shqipëri né vitet e para të pushtetit popullor. Gjendja e brendshme politike dhe ekonomike e Shqipërisë, i thashë ndër të tjera, ka përmirësime té dukshme. Këto përmirësime e kanë bazën te kuptimi i drejtë i nevojës për kapërcimin e vështirësive dhe te përpjekjet e mëdha nga ana e popullit dhe e Partisë për t'i kapërcyer këto vështirësi me punë, me djersë. Populli ynë është i bindur në rrugën e tij dhe ka besim të patundur te Partia Komuniste, te Qeveria e Republikës sonë Popullore, te forcat e tij ndërtimtare, te miqtë e tij të sinqertë dhe dita-ditës me mobilizim, vetëmohim e entuziazëm të lartë po realizon detyrat që i vihen përpara.
Shoku Stalin shprehu gëzimin e tij për sukseset e popullit e të Partisë sonë në punën ndërtimtare dhe u interesua të dinte diçka më tepër për gjendjen e klasave në vendin tonë. Në mënyrë të veçantë u interesua për klasën punëtore dhe për fshatarësinë tonë. Për këto dy klasa të shoqërisë sonë ai bëri një tok pyetjesh, rreth të cilave ne shkëmbyem shumë mendime që do të na shërbenin më vonë për ndërtimin e njé pune të shëndoshë në gjirin e klasës punëtore dhe të fshatarësisë së varfër e të mesme, do të na shërbenin edhe në përcaktimin e qëndrimeve që duheshin mbajtur ndaj elementit të pasur të qytetit e kulakut të fshatit.
- Shumica dërrmuese e popullit tonë - i thashë ndër të tjera shokut Stalin, në përgjigje të pyetjeve të tij - përbëhet nga fshatarë të varfër, pastaj nga fshatarë të mesëm. Klasën punëtore e kemi të vogël në numër, kemi mandej një numër jo të vogël zanatçinjsh, qytetarë që merr en me tregti të vogël dhe një pakicë intelektualësh. Gjithë këto masa punonjësish iu përgjigjën thirrjes së Partisë sonë Komuniste, u mobilizuan në luftën për Clirimin e atdheut dhe tanfi janë të lidhura ngushtë me Partinë e pushtetin popullor.
- A ka tradita në luftën klasore klasa punëtore e Shqipërisë? - më pyeti shoku Stalin.
- Para Clirimit të vendit, kjo klasë, i thashë, ishte shumë e vogël, e sapokrijuar dhe përbëhej nga një numër punëtorësh me mëditje, çirakësh ose zanatçijsh të shpërndarë në ndërmarrje e në punishte të vogla. Në disa qytete të vendit në të kaluarën, punëtorët janë ngritur në greva, por edhe ato kanë qenë të vogla e të palidhura me njëra-tjetrën, si për arsye të numrit të paktë të punëtorëve, ashtu edhe të mungesës së organizimit në sindikata. Pavarësisht nga kjo, i thashë shokut Stalin, Partia jonë Komuniste u themelua si parti e klasës punëtore që do të udhëhiqej nga ideologjia marksiste-leniniste dhe do të shprehte e do të mbronte interesat e proletariatit e të masave të gjera punonjëse, në radhë të parë, të fshatarësisë shqiptare, e cila përbënte edhe shumicën e popullsisë sonë.
Shoku Stalin na pyeti me hollësi për gjendjen e fshatarëve të mesëm e të varfër në vendin tonë.
Në përgjigje të pyetjeve të tij i fola shokut Stalin për politikën që kishte ndjekur dhe për punën e madhe e të gjithanshme që kishte bërë Partia jonë që né themelimin e saj për t'u mbështetur te fshatarësia e për ta bërë atë për vete.
- Vepruam kështu, i thashë, jo vetëm të nisur nera parimi marksist-leninist se fshatarësia është aleati më i afërt e më i natyrshëm i proletariatit né revolucion, por edhe për faktin se né Shqipëri fshatarësia për'oënte shumicën dërrmuese të popullsisë dhe né shekuj ishte karakterizuar nga tradita të mëdha patriotike e revolucionare. Né vazhdim të bisedës u përpoqa të karakterizoja si gjendjen ekonomike të këtyre fshatarëve pas Çlirimit të vendit, ashtu edhe nivelin kulturor e teknik të tyre. Krahas afirmimit të virtyteve të l,qrta të fshatarësisë sonë si fshatarësi patriote, punëtore, e lidhur ngushtë me tokën e atdheun, e etur për liri, zhvillim e përparim, i fola edhe për mbeturinat e theksuara të sé kaluárës dhe prapambetjen ekonomike e kulturore të fshatarësisë sonë si dhe për mentalitetin mikroborgjez të kultivuar né ndërgjegjen e saj. Kundër kësaj gjendjeje, theksova, Partisë sonë i është dashur të luftojë me të gjitha forcat dhe suksese kemi arritur, por ne jemi të vetëdijshëm se duhet të luftojmë më shumë e me këmbëngulje më të madhe për ta bërë fshatarësinë të ndërgjegjshme që të përqafojë e të zbatojë në çdo hap vijën e Partisë.
Duke marrë fjalën shoku Stalin tha se fshatar6t, në përgjithësi, në fillim kanë frikë nga komunizmi, se ata kujtojnë që komunistët do t'u marrin tokën e gjithë ç'kanë. Armiqté, vazhdoi ai, u flasin fshatarëve shumë né këtë drejtim, me qëllim që t'i shkëputin nga aleanca me klasën punëtore, t'i largojnë nga politika e Partisë dhe nga rruga e socializmit. Prandaj, ka një rëndësi shumë të madhe puna e kujdesshme dhe largpam6se e Partisë Komuniste me qëllim që, sikund6r thatë edhe ju, fshatarësia të lidhet në mënyrë të pazgjidhshme me Partinë dhe me klasën punëtore.
Me këtë rast unë e njoha shokun Stalin në vija të përgjithshme edhe me strukturën socialklasore të Partisë sonë dhe i shpjegova se kjo strukturë përfaqëson besnikërisht vetë strukturën sociale të popullit tonë. Këtu qëndron edhe arsye ja, i thashë, se pse aktualisht në radhët e Partisë sonë numrin më të madh e përb6jnë komunistët me gjendje shoqërore fshatare. Politika e Partisë sonë në këtë drejtim është që hap pas hapi, krahas rritjes së klasës punëtore, të rritet respektivisht edhe numri i komunistëve punëtorë.
Duke vler ësuar politikën e drejtë që kishte ndjekur Partia jonë me masat në përgjithësi e me fshatarësinë në veçanti, shoku Stalin na dha një sërë këshillash të vlefshme e shoqërore për punën tonë në të ardhmen. Veç të tjerash ai shfaqi edhe mendimin që Partia jonë Komuniste, ineqë përqindja e komunistëve fshatarë në radhët e saj është më e madhe, të quhet «Partia e Punës e Shqipërisë». - Sidoqoftë, theksoi, ky është një mendim imi, sepse jeni ju, është Partia juaj, ajo që vendos.
Pasi e falënderova shokun Stalin për këtë mendim të vyer i thashë:
- Ne do ta shtrojmë propozimin tuaj në Kongresin e 1-rë të Partisë që jemi duke përgatitur dhe kam bindjen se si baza e Partisë ashtu edhe udhëheqja e saj do ta gjejnë me vend e do ta .aprovojnë. Në vazhdim të fjalës sime i parashtrova gjithashtu shokut Stalin mendimin tonë për legalizimin e plotë të Partisë në Kongresin që po përgatitnim.
- Në realitet - i thashë ndër të tjera Par tia jonë Komuniste ka qenë dhe është e vetmja forcë që luan rolin drejtues në gjithë jetën e vendit. por formalisht, ajo akoma ruan gjendjen gjysmilegale. Neve s'na duket e drejtë të vazhdojë më kjo gjendje*. *( Plenumi i 11-të i KQ të PKSH i mbajtur më 13-24 shtator 1948 dhe Kongresi i 1-rë i PKSH vendosën legalizimin e plotë e të menjëhershëm të PKSH. Mbajtja e gjeratëhershme e Partisë në gjendje gjysnailegale si në Plenum ashtu edhe në Kongres u quajt një gabim që kishte ardhur si pasojë e presioneve dhe e influencës së udhëheqjes trockiste jugosllave, e cila, pär qëllime të caktuara, duke konsideruar Frontin si forcën kryesore drejtuese të vendit, kërkonte që Partia të shkrihej me Frontin, pra të nënvleftësohej e té mohohej vetë Partia Komuniste dhe ioli i sai udhëheqës si në Front ashtu edhe në gjithë jetên e vendit.)
- Shumë drejt, shumë drejt - u përgjigj .3hoku Stalin. - Nuk ka kuptim që një parti të jetë në pushtet dhe të qëndrojë ilegale, ose ta konsiderojë veten ilegale.
Duke kaluar në çështje të tjera, lidhur me Forcat tona të Armatosura, i shpjegova shokut Stalin se ushtria jonë, e dalë nga lufta, në shumicën dërrmuese të saj është e përbërë nga fshatarë të varfër, nga të rinj punëtorë dhe nga intelektualë të qytetit. Kuadrot e ushtrisë, oficerët që komandojnë, kanë dalë nga lufta dhe në luftë e sipër kanë fituar eksperiencën e drejtimit.
I fola, gjithashtu, për instruktorët sovjetikë të vjetër dhe i kërkova të na jepnin edhe disa të tjerë. Ne, i thashë, duke mos pasur një eksperiencë të mjaftueshme, bëjmë një punë politike të dobët në radhët e ushtrisë, prand~aj iu luta ta shikonin këtë çështje që të na ndihmonin për ta ngritilr më lart nivelin e punës politïike në ushtri. Ne 'kemi vërtet edhe instruktorët jugosllavë, i thashë, dhe nuk mund të them se ata s'kanë fare eksperiencë, por, ç'është e vërteta, eksperienca e tyre është e kufizuar. Edhe ata kanë dalë nga një luftë e madhe nacionalçlirimtare, megjithëkët6 nuk mund të barazohen me oficerët sovjetikë.
Pasi i fola për moralin e lartë të ushtrisë sonë, për disiplinën, si dhe për një varg problemesh të tjera, i kërkova shokut Stalin që për diskutimin më me hollësi të problemeve të ushtrisë sonë dhe të nevojave të saj për të ardhmen, të më caktonte një shok sovjetik me të cilin mund të bisedoja më gjatë.
Shtrova pastaj me të problemin e forcimit të bregdetit tonë.
- Në mënyrë të veçantë, i thashë, na duhet të forcojmë ishullin e Sazanit, bregdetin e Vlorës dhe të Durrësit, pse këto pozita janë shumë delikate. Dy herë armiku andej na ka sulmuar. F.dhe më vonë andej mund të na vijë një sulm nga anglo-amerikanët ose nga italianët.
- Për forcimin e bregdetit tuaj - na tha shoku Stalin ndër të tjera - jam i të njëjtit mendim me ato që thoni ju. Ne, nga ana jonë, do t'ju ndihmojmë, por armët dhe mjetet e tjera, të mbrojtjes duhet të përdoren prej shqiptaréve e jo prej sovjetikëve. Mekanizmi i disave prej tyre vërtet është pak i ndërlikuar, por duhet të d6rgoni njerëzit tuaj te ne që të mësojnë si t'i p6rdorin.
Lidhur me kërkes6n time për dërgimin në Shqipëri të instruktorëve politikë për ushtrinë, shoku Stalin tha se nuk mund të na dérgonin më, për arsye se, që të punonin mirë ata, duhet të zotëronin gju'hën shqipe, të njihnin gjithashtu mirë situatën dhe jetën e popullit shqiptar. Prandaj, na këshilloi se do të ishte më mirë që ne të dërgonim në Bash'kimin Sovjetik njerëz që të mësojnë nga eksperienca sovjetike dhe këtë eksperiencë ata vetë ta zbatojnë në radhët e ushtrisë popullore shqiptare.
Pastaj shoku Stalin më pyeti për përpjekjet e reaksionit të brendshëm në Shqipëri dhe për qëndrimin tonë ndaj tij.
- Reaksionin e br endshëm, i thashë unë, e kemi goditur dhe vazhdojmë ta godasim rëndë. Në luftën për demaskimin dhe për shpartallimin e tij, kemi pasur suksese. Për sa i përket likuidimit fizik të armiqve, ky është bërë ose në përpjekjet e forcave tona ballë për ballë me bandat kriminale të armatosura, ose sipas vendimeve të gjyqeve të popullit, të zhvilluara kundër tradhtarëve dhe bashkëpunëtorëve më të ngushtë të pushtuesve. Me gjithë sukseset e arritura, nuk mund të themi akoma se reaksioni i brendshëm tani po rri pa vepruar. Ai nuk është në gjendje të organizohet për të na goditur në mënyrë të rrez1kshr-ne, por prapëseprapë propagandon kundër nesh.
Armikun e brendshëm e mbështet ai i jashtëm për qëllimet e tij. Reaksioni i jashtëm përpiqet t'i ndihmojë, t'i inkurajojë dhe t'i organizojë armiqtë e brendshëm me anë agjentësh, që i ka futur nga toka dhe nga ajri. Përballë orvatjeve të armikut ne kemi ngritur vigjilencën revolucionare të masave punonjëse. Populli i ka kapur këta agjentë dhe janë zhvilluar një sërë procesesh gjyqësore kundër tyre. Gjykimet dhe dënimet publike kanë bërë një efekt të madh edukativ në popull dhe kanë ngjallur besimin e tij per forcën e pushtetit tonë popullor, respektin per drejtësinë e tij. Këto gjykime, në të njëjtën kohë, kanë demaskuar dhe kanë demoralizuar forcat reaksionare të brendshme e të jashtme.
Në vazhdim të bisedave me shokun Stalin një vend të rëndësishëm u kushtuam problemeve të situatës së jashtme, veçanërisht marrëdhënieve të shtetit tonë me vendet fqinje. Fillimisht une parashtrova gjendjen rreth kufijve tanë, fola per marrëdhëniet e mira që kishim me Republikën Federative Popullore të Jugosllavisë, kurse u ndala veçanërisht në marrëdhëniet tona me Greqinë, per të sqaruar gjendjen në kuftrin tonë të jugut. Theksova se monarko-fashistët grekë, që nuk arritën të realizonin dot ëndrrën e tyre të megaliidhesë, domethënë të grabitjes së Shqipërisë së Jugut, vazhdojnë provokacionet e panumërta kufitare. Qëllimi i tyre, i thashë shokut Stalin, është që të krijohet një konflagracion në kufirin tonë, dhe, akoma pa mbaruar mirë lufta, të krijohet një gjendje e acaruar në marrëdhëniet e Greqisë me ne. Shpjegova se ne po përpiqeni, me sa na është e mundur, që t'u shmangemi provokacioneve të monarko-fashistëve grekë, të mos u përgjigjemi. Vetëm kur ata e teprojnë herë pas here dhe na vrasin njerëz, ne marrim masa dhe u kundërpërgjigjemi që monarko-fashistët të kuptojnë se Shqipëria dhe kufijtë e saj janë të paprekshëm. Në rast se ata mendojnë të ndërmarrin vepra të rrezikshme kundër pavarësisë së Shqipërisë, atëherë duhet ta dine se ne jemi në gjendje ta mbrojmë atdheun tonë.
Të gjitha qëllimet e monarko-fashistëve dhe përpjekjet që bëjnë ata per të bërë përgjegjëse Shqipërinë per luftën civile që ka shpërthyer në Greqi; per të diskredituar pushtetin tonë popullor në mbledhjet e Këshillit të Sigurimit dhe në të gjitha mbledhjet ndërkombëtare, nxiten dhe përkrahen nga fuqitë imperialiste. Pasi shpjegova gjerë e gjatë këto situata i fola shokut Stalin në përgjithësi, se gfarë qëndrimesh mbanim ne në komisionin hetimor dhe në nënkomisionet që ishin krijuar per sqarimin e marrëdhënieve të acaruara në mes Shqipërisë dhe Greqisë.
Unë i thashë shokut Stalin të gjitha sa dinim ne mbi gjendjen e demokratëve grekë, i fola edhe per mbështetjen që i jepnim ne luftës së tyre të drejtë. Nuk mungova ta njoftoja haptazi edhe per mendimin tonë lidhur me një sere pikëpamjesh të shokëve të Partisë Komuniste Greke që neve na dukeshin të padrejta. Po ashtu i shpreha atij edhe mendimin tim për perspektivat e luftës së demokratëve grekë.
Megjithëse shoku Stalin duhet të ishte vënë në dijeni patjetër nga shokët Molotov, Vishinski e të tjerë, unë ia përmenda atij q6ndrimet e egra dhe të poshtra të imperialistëve anglezë dhe amerikan6 kundër Shqipërisë, duke v6në në dukje qëndrimet e ashpra, dinake e armiqësore që mbanin ata ndaj nesh n6 Konferencën e Parisit. I theksova, gjithashtu, se situata në mes nesh dhe anglo-amerikanëve nuk kishte ndryshuar asnjë grimë, se ne e konsideronim qëndrimin e tyre gjithnj6 kércënues. Ata vazhdonin të bënin jo vetëm një propagandë shumë armiqësore kundër Shqip6ris6 në arenën ndërkombëtare, por, nëpërmjet Italisë e Greqisë, anglo-amerikanët na provokonin nga toka dhe nga ajri me elementë diversionist6 shqiptarë, me zogistë, ballistë e fashistë të arratisur, të cilët i kishin grumbulluar, organizuar e stërvitur kundër nesh në kampet e p6rqendrimit që kishin ngritur në Itali e gjetkë.
Po ashtu fola për ngritjen nga imperialistët anglezë në Këshillin e Sigurimit të OKB-ë të të ashtuquajturit incident i kanalit të Korfuzit dhe gjykimin e tij nga Gjyqi Ndërkombëtar i Hagës. Incidenti i Korfuzit, i thashë shokut Stalin, u krijua kokë e këmbë nga anglezët për të provokuar vendin tonë dhe për të gjetur pretekstin e ndërhyrjes ushtarake në qytetin e Sarandës. Ne nuk kemi pasë vendosur kurrë mina në Detin Jon. Ato që shpërthyen, ose kishin qenë vendosur nga gjermanët që në kohën e luftës, ose qenë vënë qëllimisht më vonë prej anglezëve që t'i shpërthenin në kohën kur disa anije të tyre të ndodheshin në ujërat zona territoriale, në drejtim të Sarandës. Nuk kishin asnjë arsye këto anije që të lundronin në bregdetin tonë, ata nuk kishin lajmëruar për një udhëtim të tillë. Pas shpërthimit të minave anglezët pretenduan se patén dëmtime materiale dhe të vrarë. Ata dëshironin ta zgjeronin incidentin. Ne nuk dimë dhe nuk besojmë që anglezët të kenë pasur dëmet që pretenduan, por dhe në qoftë se vërtet kishin pasur dëme, faji nuk munti të bjerë aspak mbi ne.
Të drejtën tonë ne po e mbrojmë në Gjyqin Ndërkombëtar të Hagës, por ky gjyq, po manipulohet nga imperialistët anglo-amerikanë, të cilët trillojnë akuza nga më të ndryshmet për të mbuluar provokacionin e tyre e për të na detyruar që ne të zhdëmtojmë në favor të anglezëve.
Unë i fola shokut Stalin edhe për Konferencën e Moskës*, *( Nga 10 marsi deri më 24 prill 1947 u mblodh né Moskë Konferenca e ministrave të Jashrtëm të Bashki.miit Sovjetik, të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, të Anglisë e të Francës. Kjo Konferencë diskutoi çështjet që kishin të bënin me Traktatin e Paqes me Gjermaninë. Përfaqësuesit e Bashkimit Sovjetik në këtë Konferencë, Molotovi dhe Vishinski, mbrojtën të drejtën e Shqipërisë për të marrë pjesë në Konferencën e Paqes me Gjermaninë. Ky qëndrim u përkrah dhe nga përfaqësuesi £rancez, por u kundërshtua nga përfaqësuesit e Anglisë dhe të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.) argumentova mendimin tonë për doktrinën e Trumanit né lidhje me Greqinë dhe ndërhyrjet e anglo-amerikanëve né punët e brendsl:me të Republikës Popullore të Shqipërisë, sqarova qëndrimin tonë ndaj planit «Marshall», duke thënë se ne nuk do ta pranonim «ndihmën» sipas këtij plani famëkeq.
Diskutova me shokun Stalin edhe problemin e dorëzimit të kriminelëve të luftës, që ishin arratisur riga vendi ynë. Ne, me shumë të drejtë, u kërkonim qeverive të vendeve që i strehonin të ria i dorëzonin kriminelët e luftës për t'i dhënë llogari popullit, megjithëse e dinim se nuk do të ria i jepnin, sepse qenë kontingjente të anglo-amerikanëve e të fashizmit né përgjithësi.
Shokut Stalin i parashtrova edhe mendimin e Partisë sonë për marrëdhëniet me Italinë. Italia ria ka sulmuar dy herë. Aio ria ka djegur e ria ka vrarë, por ne jemi marksistë, internacionalistë dhe dëshirojmë të kemi marrëdhënie miqësore me popullin italian. Qeveria aktuale e Italisë, i thashë shokut Stalin, mban ndaj nesh qëndrimé reaksionare; qëllimet e saj ndaj vendit tonë nuk ndryshojnë riga ato të qeverive italiane të mëparshme. Kjo qeveri, nën ndikimin e anglo-amerikanëve, dëshiron që Shqipëria, né një mënyrë ose né një tjetër, të jetë e varur prej saj, gjë që nuk do të ndodhë kurrë. Për kétë qëllim, vazhdova më tej, anglo-amerikanét bashkë ime qeverinë e Romës mbajnë dhe ushtrojnë né tokën italiane kontingjente të arratisurish, që i hedhin si diversantë né Shqipëri. Ata, duke hedhur gurin dhe dulce fshehur dorën, bëjnë shumë përpjekje kundër vendit tonë, por ne i kuptojmë të gjitha qëllimet e tyre. Ne dëshiro jmé të kemi marrëdhënie diplomatike me të, por né këtë drejtim mentaliteti i qeveritarëve të Italisë është negativ.
Stalini, pasi më dëgjoi me vëmendje, më tha se almerikanët dhe anglezët, me gjithë vështirësitë dhe pengesat që ju krijojnë, né këto situata nuk mund t'ju sulmojnë. Ata, përballë qëndrimeve tuaja të vendosura, nuk mund të zbarkojnë né tokën tuaj, prandiaj mos u shqetësoni. Megjithëkëtë atdheun duhet ta mbroni, të merrni të gjitha masat për të forcuar ushtrinë dhe kufijtë, sepse rreziku i luftës riga imperialistët ekziston.
Monarko-fashistët grekë, vazhdoi Stalini, të nxitur e të përkra~hur riga imperialistët amerikanë dhe anglezë, do të vazhdojnë t'ju provokojnë sa për t'ju shkaktuar kokëgarje dhe pér të mos ju lënë të qetë. Qeveritarët e sotëm të Athinës e kanë të keqen riga brenda, tha ai, sepse lufta civile, që ka shpërthyer atje, drejtohet kundër tyre dhe padronëve të tyre, anglezë dhe amerikanë.
Për sa i përket Italisé, vazhdoi shoku Stalin, çë;htja qëndron ashtu sikurse mendoni ju. Atje anglo-amen ikanët do të përpiqen të krijojnë baza, të organizojnë reaksionin dhe të fuqizojnë qeverinë e De Gasperit. Ju, né këtë drejtim, duhet të jeni vigjilentë për të ditur se çfarë bën emigracioni shqiptar atje. Gjersa nuk janë p6rfunduar traktatet, tha shoku Stalin. gjendja nuk mund të quhet e normalizuar. Unë mendoj se ju, tani për tanfi, nuk mund të vendosni marrëdhënie me këtë vend, prandaj mos u nxitoni.
- Ne jemi dakord, i thashë shokut Stalin, që të mos ngutemi në marrëdhëniet tona me Italin6 dhe në përgjithësi do të marrim masa që t'i forcojmë kufijtë tanë.
U kemi propozuar jugosllavëve, vazhdova t'i parashtroja s'hokut Stalin, që të vihemi në lidhje rne njëri-tjetrin e të bashkëpunojmë për të parashikuar mbrojtjen e kufijve tanë nga ndonjë sulm eventual grek ose italian, por ata nuk i janë përgjigjur propozimit tonë, duke pretenduar se mund të bisedojnë me ne, pasi ta studiojnë ç6shtjen. Bashkëpunimi që propozojmë ne, qëndron në këmbiirnin e informatave me jugosllavët mbi rreziqet që mund të na kanosen nga armiqtë e jashtëm, në mënyrë që secili, brenda knfijve të tij dhe me ushtritë e tij, të ketë mundësi të marrë masat e përshtatshme për të përballuar çdo eventualitet. Gjithashtu, e vura në dijeni shokun Stalin, se ne kishim dy divizione të ushtrisë sonë në kufirin e j gut.
Gjatë bisedës nënvizova faktin që disa aeroplanë jugosllavë kishin ardhur në Tiranë në kundërshtim me rregullat e njohura dhe të pranuara në marrëdhëniet midis shteteve. Shokët jugosllavë herë pas here, pa na lajmëruar, bëjnë disa veprime të dënueshme, siç është edhe ky rast konkret. Nuk është e drejtë të fluturojnë aeroplanët jugosllavë mbi qiellin shqiptar pa ditur gjë Qeveria Shqiptare. Ne ua kemi vënë në dukje këtë shkelje shokëve jugosllavë dhe ata na janë përgjigjur se kanë bërë gabim. Pavarësisht se jemi miq, atyre ne nuk mund t'u lejojmë shkeljen e integritetit tonë. Ne jemi shtete të pavarura dhe secili, pa prishur marrëdhëniet miqësore, duhet të ruajë sovranitetin dhe të drejtat e veta, duke respektuar në të njëjtën kohë sovranitetin dhe të drejtat e tjetrit.
- Nuk është i kënaqur populli juaj nga marrëdhëniet me Jugosllavinë? - më pyeti në këtë rast shoku Stalin dhe vazhdoi: - Është një gjë shumë e mirë që ju keni Jugosllavinë mike në kufi, se Shqipëria është një vend i vogël dhe, si
i tillë, ka nevojë edhe për një mbështetje të fortë nga miqtë e saj.
Unë iu përgjigja se është e vërtetë që çdo
vend, i vogël apo i madh qoftë ka nevojë për miq dhe aleatë dhe se ne e konsiderojmë Jugosllavinë një vend mik.
Me shdkun Stalin dhe me shokun Molotov ne biseduam me hollësi për problemet e rindërtimit të vendit nga shkatërrimet e luftës dhe të
ndërtimit të Shqipërisë së re. Bëra një përshkrim të gjendjes së ekonomisë sonë, të transformimeve të para socialiste në ekonomi e të perspektivave të mëdha që na hapeshin, të sukseseve që kishim arritur, të problemeve e të vështirësive të mëdha që kishim përpara.
Stalini shprehte kënaqësinë që ndiente për fitoret që kishim arritur dhe herë pas here më drejtonte pyetje nga më të ndryshmet. Në mënyrë të veçantë ai u interesua për gjendjen e bujqësisë sonë, për kushtet klimaterike në Shqipëri, për kulturat bujqësore tradicionale të popullit tonë etj.
- Cilat janë drithërat që mbillni më te për? - më pyeti ai ndër të tjera.
- Në radhë të parë misri, i thashë, pas taj vijnë gruri, thekra. . .
- Nuk ka frikë misri nga thatësira?
- Është e vërtetë, i thashë, se thatësira shpesh na dëmton s'humë rëndë, por për vetë gjendjen e prapambetur të bujqësisë sonë dhe për nevojat e mëdha që kemi për bukë, fshátari ynë është mësuar të marrë nga misri diçka më tepër se nga gruri. Ndërkaq po marrim masa për krijimin e rrjetit kullues e ujitës, për tharjen e kënetave e të moçaleve.
Ai dëgjonte përgjigjet që i jepja, pyeste më hollësisht dhe shpesh merrte fjalën duke na dhënë këshilla shumë të vyera. Kështu më kujtohet që në ato biseda Stalini u interesua të dinte mbi ç'baza është bërë Reforma Agrare në Shqipëri, cilat qenë përqindjet e shpërndarjes së tokave në fshatarët e varfër e të mesëm, nëse qenë prekur nga kjo Reformë institucionet fetare etj., etj.
Duke folur për ndihmën që shteti i demokracisë popullore i jepte fshatarësisë dhe për lidhjet e klasës punëtore me fshatarësinë, Stalini na pyeti për traktorët, desh të dinte nëse kishim Stacione të Makinave e të Traktorëve në Shqipëri dhe si i kishim organizuar ato. Pasi dëgjoi përgjigjen time, ai nisi të flasë lidhur me këtë çështje dhe na dha një tok këshillash të vlefshme.
- SMT-të - na tha ndër të tjera - duhet t'i krijoni e t'i forconi dhe ato të punojnë mirë si tokat e shtetit e të kooperativave ashtu edhe ato të fshatarëve. Traktoristët të jenë vazhdimisht në shërbim të fshatarësisë, ta njohin bujqësinë, kulturat, tokat dhe këto njohuri t'i zbatojnë në prak tikë me qëllim që të rritet patjetër prodhimi. Kjo ka rëndësi të madhe, vazhdoi ai, se ndryshe dëmet janë të gjithanshme. Kur ne krijuam stacionet e para të makinave e të traktorëve, në shumë raste na ndodhte që ua punonim tokën fshatarëve, por prodhimi nuk rritej. Ndodhte kjo për arsye se një traktorist nuk mjafton vetëm të dijë të ngasë traktorin, por të jetë edhe një bujk i mirë, të dijë kur duhet punuar e si duhet punuar toka.
Traktoristët, vazhdoi Stalini, janë elementë të klasës punëtore që punojnë duke qenë në kontakt të vazhdueshëm, të përditshëm e të drej tpërdrejtë me fshatarësinë. Prandaj ata duhet të punojnë me një ndërgjegje të tillë që të kalitin aleancën në mes klasës punëtore dhe fshatarësisë punonjëse.
Vëmendja me të cilën ai ndiqte shpjegimet për ekonominë tonë të re dhe rrugët e zhvillimit të saj na bënë përshtypje shumë të thellë. Si gjalë bisedës për këto probleme, ashtu edhe në të gjitha bisedat e tjera me të, më ka mbetur në mendje, veç të tjerash, një tipar i tij i mrekullueshëm: asnjëherë nuk jepte urdhra e as të impononte mendimin e tij. Ai fliste, këshillonte, bënte edhe propozime të ndryshme, por gjithnjë shtonte: «ky është mendimi im», «kështu mendojmë ne. Ju, shokë, shikoni e vendosni vetë, sipas situatës konkrete, në bazë të kushteve tuaja». Interesimi i tij shtrihej në çdo problem.
Ndërsa po flisja për gjendjen e transportit dhe për vështirësitë e mëdha që na duhej të për`ballonim, Stalini më pyeti:
- Ndërtoni vaporë të vegjël në Shqipëri?
- Jo, i thashë. .
- Po pisha keni?
- Kemi, u përgjigja, pyje të tëra.
- Atëherë ju keni një bazë të mirë, tha ai, për të ndërtuar në të ardhmen mjete të thjeshta për transportin detar.
Në vazhdim të bisedës ai më pyeti se si paraqitet në Shqipëri komunikacioni hekurudhor, ,çfarë monedhe kemi, çfarë minierash kemi dhe nëse janë shfrytëzuar minierat e Shquipërisë nga italianët etj.
Unë iu përgjigja pyetjeve që bëri shoku Stalin, i cili, dulce përfunduar bisedimin, tha:
- Ekonomia shqiptare, aktualisht, është në gjendje të prapambetur. Ju, shokë, çdo gjë po e nisni nga e para. Prandaj, krahas luftës e përpjekjeve tuaja, edhe ne, nga ana jonë, do t'ju ndihmojmë, sipas mundësive që kemi për mëkëmbjen e ekonomisë dhe për forcimin e ushtrisë suaj. Ne i studiuam, më tha shoku Stalin, kërkesat tuaja për ndihmë dhe ramë dakord t'jua plotësojmë të gjitha. Do t'ju ndihmojmë për pajisjen e industrisë dhe të bujqësisë me makineritë e nevojshme, për forcimin e ushtrisë, për zhvillimin e arsimit e të kulturës. Fabrikat e makineritë e tjera do t'jua japim me kredi dhe do t'i paguani kur të keni inundësi, kurse armatimet u jepen falas, nuk do të paguhen kurrë. E dimë se ju duhen edhe më shumë, por tani për tanfi këto janë mundësitë tana, sepse vetë jemi akoma të varfër ngaqë na shkatërroi lufta.
Në të njëjtën kohë, vazhdoi shoku Stalin, ne do t'ju ndihmojmë me specialistë për të shpejtuar procesin e zhvillimit të ekonomisë dhe të kulturës shqiptare. Për naftën mendoj t'ju dërgojmë specialistë azerbajxhanas, se këta janë mjeshtër shumë të mirë. Nga ana e saj, Shqipëria të dërgojë në Bashkimin Sovjetik bij të punëtorëve e të fshatarëve që të mësojnë e të zhvillohen për ta shpënë atdheun përpara.
Gjatë ditëve që qëndruam né Moskë, pas çdo takimi e bisede me shokun Stalin, akoma më shumë e më nga afër shihnim te ky revolucionar i shquar, te ky marksist i madh edhe njer iun e thjeshtë, të dashur, të urtë - njeriun e vërtetë. Ai e donte me gjithë zemër popullin sovjetik, atij ia kishte kushtuar tërë forcat dhe energjitë, për të, i punonte mendja e zemra. Dhe këto veti i dalloje në çdo bisedë me të, né çdo aktivitet qé kryenie qé nga ato më të rëndësishmet e gjer te më të zakonshmet.
Disa ditë pas mbërritjes sonë né Moskë asistova, bashkë me shokun Stalin dhe udhëheqës të tjerë të Partisë e të shtetit sovjetik, në një manifestim fizkulturor për gjithë Bashkimin Sovjetik né Stadiumin Qendror të Moskës. Me ç'pasion E ndoqi Stalini këtë aktivitet ! Mbi dy orë e ca qëndroi krejtësisht i përqendruar pas veprimeve të manifestuesve dhe, megjithëse nga fundi i manifestimit nisi të binte shi e disa herë me radhë Molotovi iu lut që të largohej, ai vazhdonte të ndiqte gjer né fund me vëmendje veprimet, të bënte shaka, të përshëndeste me dorë. Mbaj mend, se né mbyllje të ushtrimeve u organizua një kros masiv. Vrapuesit i r anë disa her ë rrotull stadiumit. Ndërsa. gara po mbaronte, para tribunës u duk një vrapues që kishte mbetur prapa, ishte shtatgjatë e tepër i hollë. Mezi i hidhte këmbët, duart i lëviznir para e mbrapa, e megjithatë përpiqej të vraponte.
Ishte lagur e bërë qull nga shiu. Stalini po e shihte që nga larg këtë vrapues me një buzëqeshje që shprehte keqardhje e ngrohtësi prej ati:
- Millij moj* *( I dashuri im, i shtrenjti im.) - iu drejtua si duke folur me viete - shko në shtëpi, shko në shtëpi, çlodhu pakëz, ha bukë dhe eja prapë! Do të ketë përsëri vrapime. . .
Të pashlyeshme më kanë mbetur në kujtesë respekti dhe dashuria e madhe e Stalinit për popullin tonë, interesimi i tij për të mësuar sa më shumë rreth historisë e zakoneve të popullit shqiptar. Në një nga takimet që patëm ato ditë, gjatë darkës që Stalini shtroi për delegacionin tonë në Kremlin, me të ne zhvilluam një bisedë shumë interesante rreth origjinës dhe gjuhës së popullit shqiptar.
- Cila është origjina dhe gjuha e popullit tuaj - më pyeti, ndër të tjera - dhe a mos është i afërt populli juaj me baskët? Populli shqiptar -- vazhdoi pastaj Stalini - nuk besoj të ketë ardhur nga Azia e Largët, as me origjinë turke ai s'është, se shqiptarët janë më të vjetër nga turqit. Ndofta populli juaj mund të ketë rrënjë të përbashkëta me ata etruskë që kanë mbetur në malet tuaja, se të tjerët që shkuan në Itali një pjesë u asimiluan nga romakët dhe një pjesë kaluan në Gadishullin Iberik.
Unë iu përgjigja shokut Stalin se origjina e popullit tonë është shumë e lashtë, dhe gjuha e. tij është indoevropiane. Ka shumë teori për këtë, çështje, por e vërteta është se origjina jonë është ilire. Ne jemi një popull me prejardhje ilire. Ka gjithashtu një teori që shtron tezën se populli shqiptar është populli më i vjetër i Ballkanit dhe origjina e lashtë parahomerike e shqiptarëve janë pellazgët.
Teoria e pellazgëve, sqarova më tej, për një kohë është zhvilluar nga shumë shkencëtarë, veganërisht nga shkencëtarë gjermanë. Ka gjithashtu edhe ndonjë shkencëtar shqiptar, i njohur si specialist i Homerit, që arrin né këtë konkluzion, duke u mbështetur né disa fjalë të përdorura né Iliadën dhe né Odisenë dhe që fliten aktualisht nga populli shqiptar, si, për shembull, fjala gur, dcmethënë «kamjenj» rusisht. Homeri këtë fjalë e vë para fjalës greke e thotë «guri-petra». Pra, duke u mbështetur né disa fjalë të tilla, duke mari ë parasysh Orakullin e Dodonës, disa dokumentacione ose etiinologji fjalësh, të cilat kanë pasur ndryshime sipas shumë shpjegimeve filologjike, shkencëtarët nxjerrin se paraardhësit tanë të lashtë kanë qenë pellazgët, të cilët kanë jetuar më përpara se grekët né Gadishullin Ballkanik.
Sidoqoftë unë nuk kam dëgjuar që shqiptarët të jenë të një origjine me baskët, i thashë shokut Stalin. Mundet të ekzistojë edhe një teori e tillë, ashtu sikurse teoria që thatë ju, se një pje së e etruskëve ka mbetur né Shqipëri, pjesa tjetër është shkëputur dhe është vendosur në Itali, kurse një pjesë tjetër që andej ka esndkousaur në Gadishullin Iberik, né Spanjë. Ka mundësi që edhe kjo teori të ketë përkrahësit e saj, por unë nuk kam dijeni për të.
- Kemi né Kaukaz një vend që quhet Albani - më tha né një rast Stalini - të ketë lidhje me Shqipërinë ?
- Nuk e di këtë gjë, i thashë, por fakt është
se shumë shqiptarë gjatë shekujve, të detyruar nga pushtimi i egër otoman, nga luftërat e nga kryqëzatat e egra të sulltanëve e të padishahëve osmanë,
shpesh janë detyruar të lënë vendlindjen e tyre e të ngulen né dhera të huaja ku kanë formuar edhe fshatra të tëra. Kështu ka ndodhur me mijëra shqiptarë që u ngulën né Italinë e Jugut që né shekullin e 15-të, pas vdekjes së Heroit tonë Kom
bëtar, Skënderbeut, dhe tanfi atje janë zona të tëra ku banojnë arbëreshët e Italisë, të cilët, megjithëse kanë 4-5 shekuj né vend të huaj, akoma ruajnë gjuhën dhe zakonet e vjetra té atdheut të të parëve. Po kështu - i thashë shokut Stalin - shumë shqiptarë u vendosën né Greqi, ku ka zona té tëra të banuara me arbëreshët e Greqisë, të tjerë u vendosën né Turqi, né Rumani, né Bullgari, né Amerikë e gjetkë... Por, për vendin tuaj që quhet «Albani», i thashë; nuk di asgjë konkrete.
Atëherë Stalini më pyeti për një varg fjalësh të gjuhës sonë. Deshi të dinte si i quanim ne veglat e punës, orenditë shtëpiake etj. Unë i përgjigjesha në shqip dhe ai, pasi i dëgjonte fjalët me kujdes, i përsëriste, bënte krahasimin midis emrit shqip të veglës së punës dhe ekuivalentit të saj në gjuhën e albancve të Kaukazit. Herë pas here u drejtohej Molotovit dhe Mikojanit se si mendonin ata. Doli se në rrënjën e fjalëve të krahasuara s'kishte ndonjë përngjasje.
Në këtë moment Stalini shtypi një buton e pas disa sekondash hyri gjenerali që shërbente pranë Stalinit, një ushtarak shtatlartë e shumë i kujdesshëm, i cili sillej me mjaft dashamirësi e simpati ndaj nesh.
- Me shokun Enver Hoxha po përpiqemi të zgjidhim një problem, por nuk mundemi i tha Stalini duke buzëqeshur gjeneralit. - Lidhu, të lutem me profesor (dhe përmendi një gjuhëtar e historian të shquar sovjetik, emri i të cilit nuk më kujtohet) dhe pyete nga ana ime nëse ka lidhje midis albancve të Kaukazit dhe Shqipërisë.
Pasi gjenerali doli, Stalini mori një kokërr portokall, e ngriti lart dhe më tha:
- Në rusisht i thonë «apjelsin». Po shqip?
- Portokall, u përgjigja unë.
Përsëri bëri krahasimin duke i shqiptuar fjalët e të dyja gjuhëve dhe mblodhi supet. S'kaluan as 10 minuta dhe hyri gjenerali.
- Mora përgjigjen e profesorit - na tha.
Ai thotë se nuk ka asnjë tëJhënë që të flasë për lidhje midis albancve të Kukazit dhe Shqipërisë. Por, shtoi, se në Ukrahinë në zonën e Odesës janë disa fshatra (rreth 7) tëpopulluara prej shqiptarëve. Për këtë profesori :a të dhëna të sakta.
Nga ana ime aty për ,ty Porosita ambasadorin tonë në Moskë të intersohej që disa nga studentët tanë që përgatitesh~~ 'për histori në Bashkimin Sovjetik do të qe mrë ta bënin praktikën në këto fshatra e të studio<ln si e kur ishin ngulur në Odesë këta shqiptar, a i ruajnë gjuhën e zakonet e të parëve etj.
Stalini, si gjithmonë, tepër i vëmendshëm, na dëgjoi dhe më tha:
- Shumë mirë, shum mirë do të jetë. Atje le ta bëjnë praktikën studntët tuaj, bile bashkë me ta edhe disa nga tanët.
- Shkencat albanolejike - i thashë në vazhdim të kësaj bisede tëlirë shokut Stalin në të kaluarën nuk kanë në zhvilluar si duhej dhe më tepër me to janë ~rrë studiues të huaj. Kjo, veç të tjerash, ka bërële të lindin edhe lloj-lloj teorish mbi origjinën e.°oPullit, të gjuhës sonë etj. Sidoqoftë një gjë ëshë e Përbashkët thuajse te të gjitha - fakti qèpopulli shqiptar dhe gjuha jonë janë me një orijinë shumë të lashtë. Por fjalën e saktë për këto)robleme do ta thonë albanologët tanë, të cilët ]artia dhe shteti ynë do t'i përgatitin me kujde;e do t'u krijojnë të gjitha kushtet e nevojshme ër punë.
Shqipëria - më tha Stalini - duhet të ecë me këmbët e veta se i ka të gjitha mundësitë.
- Ne do të ecim patjetër përpara - iu përgjigja unë.
- Nga ana jonë ne do ta ndihmojmë me gjithë zemër popullin shqiptar - tha me dashamirësi shoku Stalin - se shqiptarët janë njerëz të mirë.
E gjithë darka që shtroi për nder të delegacionit tonë shoku Stalin kaloi në një atmosferë shumë të ngrohtë, të përzemërt, intime. Stalini dollinë e parë e ngriti për popullin tonë, për përparimin dhe për lulëzimin e mëtejshëm të vendit tonë, për Partinë Komuniste të Shqipërisë. Pastaj ai ngriti dolli për mua, për Hysniun* *( Shoku Hysni Kapo, në atë kohë zëvendësministër i Punëve të Jashtme të RPSH, ishte anëtar i delegacionit tonë që shkoi në Moskë në korrik 1947.) e për gjithë anëtarët e delegacionit shqiptar. Mbaj mend, se, më pas, kur unë i fola për qëndrueshmërinë e madhe të popullit tonë në shekuj ndaj invazioneve të huaja, shoku Stalin e cilësoi popullin tonë popull heroik dhe ngriti për të dytën herë dolli për të. Përveç bisedave të lira që bëmë së bashku, herë pas here ai u drejtohej edhe të tjerëve, bënte shaka, uronte. Nuk hante shumë, por gotën me verë të kuqe e tubante afër dhe e trokiste buzëqeshur sa herë ngrihej dollia.
Pas darkës shoku Stalin na ftoi të shkonim në kinemanë e Kremlinit ku, përveç disa kinoditarëve, pamë filmin artistà sovjetik «Traktoristi». U ulëm të dy në një kanape dhe më bëri përshtypje kujdesi me të cilin Stalin: e ndoqi këtë film të ri të prodhimit sovjetik. Shpeshherë ngrinte zërin e tij të ngrohtë dhe na fuste per momente të ndryshme nga ngjarjet që trajtoheshin në film. Veçanërisht i pëlqeu shumë mënyra se si protagonisti i filmit, nië traktorist pararojë, për të fituar besimin e shokëve të tij dhe të bujqve. luftonte që të njihte mirë zakonet dhe sjelljet e njerëzve të fushës, mendimet dhe aspiratat e tyre. Duke punuar e jetuar me njerëzit, ky t`aktorist arriti të bëhej drejtues i nderuar e i rcspektuar nga fshatarët. Stalini në këtë moment za tha:
- Që të mundesh të drejtosh, duhet të njohësh masën dhe. që ta njchësh atë, duhet të zbresësh te masa.
Ora kishte kaluar nga 24 00 kur ne u ngritëm të iknim. Atë çast Stalin. na ftoi edhe një herë të merrnim gotat e verës dhe për të tretën herë ngriti dolli «për popullin zeroik shqiptar».
Pas kësaj na përshëzdeti të gjithë me radhë dhe, kur më dha dorën mua, më porositi:
- Jepi të falat e m:a të përzemërta popull i t heroik shqiptar. të cilit i uroj suksese !
Më 26 korrik 1947 delegacioni ynë, shumë i I:Ë naqur nga takimet dhe aga bisedat me shokun Stalin. mori rrugën e kthinit për në atdhe.
TAKIMI I DYTË
Qëndrimi yng ndaj udhëheqjes jugosllave qysh né vitet e luftës. Kongresi i lrrë i PKSH. Politikë terrori né Kosovë. Për divizionet jugosllave që do të dërgoheshin né Shqipëri. Titistët synonin të përmbysnin situatën né Shqipëri. Mbi luftën e popullit vëlla grek. Pikëpamje të gabuara ti; udhëheqjes si; PK ti; Greqisë. Anglezët si kusht për njohje duan ti; kenë baza ushtarake né portet tona. Rruga e zhvillimit ekonomik e kulturor të Shqipërisë. Mbi gjendjen e fshatarësisë sonë. Rreth historisë, kulturës, gjuhës, zakoneve të popullit shqiptar.
Shkova përsëri né Moskë, më 21 mars 1949, né krye të një delegacioni zyrtar të Qeverisë sé Republikës Popullore të Shqipërisë dhe qëndrova atje gjer më 11 prill të atij viti.
Né aero-dromin e Moskës kishin dalë për të na pritur Mikojani, Vishinski, Meshnikovi* *( Në atë kohë ministër i Tregtisë së Jashtme të BRSS.) dhe të gjithë përfaqësuesit diplomatikë të vendeve të demokracisë popullore.
Takimin e parë zyrtar e bëmë me Vishinskin të nesërmen e mbërritjes sonë dhe më 23 mars në orën 22 e 5 minuta u prita nga shoku Stalin në Kremlin në praninë e Vishinskit dhe të ambasadorit të BRSS në Shqipëri Çuvahin. Në këtë takim isha tok me Spiro Kolekën dhe me Mihal Priftin, që në atë kohë ishte ambasadori ynë në Moskë.
Shoku Stalin na priti në zyrën e tij me përzemërsi të madhe. gasi na takoi me radhë, u ndal para meje:
- Më dukesh i hequr në fytyrë - m'u drejtua - mos ke qenë sëmurë? Apo je i lodhur?
- Jam shumë i gëzuar dhe i lumtur që takohem përsëri me ju - iu përgjigja dhe, pasi u ulëm, i thashë se dëshiroja të -parashtroja disa çështje.
- Jeni i pakufizuar në kohë - më tha gjithë dashamirësi, me qëllim që unë të flisja për çdo gjë që do ta çmoja të nevojshme.
I bëra shokut Stalin një ekspoze për një sërë problemesh. I fola përgjithësisht për situatën e Partisë dhe të vendit tonë, për ngjarjet e kohëve të fundit, për gabimet e vërtetuara, si dhe për qëndrimin tonë në lidhje me çështjen jugosllave. Përmenda se, si rezultat i ndikimit të udhëheqjes trockiste jugosllave mbi udhëheqjen e Partisë sonë dhe i besimit të tepruar të disa udhëheqësve tanë ndaj udhëheqjes tradhtare jugosllave, janë vërtetuar gabime të mëdha, sidomos në vijën organizative të Partisë, ashtu siç i konstatoi Plenumi i 11-të i Komitetit Qendror të Partisë Komuniste të Shqipërisë, punimet e të cilit u zhvilluan nën dritën e Letrave të Komitetit Qendror të Partisë Komuniste Bolshevike të Bashkimit Sovjetik drejtuar Komitetit Qendror të Partisë Komuniste të Jugosllavisë dhe të Rezolutës së Byrosë Informative «Mbi gjendjen në Partinë Komuniste Jugosllave».
- Komiteti Qendror i Partisë sonë, i thashë shokut Stalin, e pranoi plotësisht Rezolutën e Byrosë Informative dhe me një komunikatë të posaçme ne dënuam rrugën tradhtare, antishqiptare dhe antisovjetike të udhëheqjes trockiste jugosIlave. Udhëheqja e Partisë sonë, theksova, prej vitesh ishte ndeshur me veprimtarinë armiqësore e komplotiste të titistëve, me arrogancën e intrigat e të deleguarve të Titos, Vukmanoviç Tempo e Dushan Mugosha. Në prag të Qhrimit të Shqipërisë, përmenda ndër të tjera, Titoja, për të realizuar qëllimet e tij antishqiptare e antimarksiste, dërgoi te ne një delegacion të Komitetit Qendror të Partisë Komuniste të Jugosllavisë, të kryesuar nga delegati i saj i jashtëzakonshëm, Velimir Stojniç. Ky dhe bashkëpunëtorët e tij të fshehtë, tradhtarët Sejfulla Malëshova, Koçi Xoxe, Pandi Kristo e të tjerë përgatitën prapaskenën e dëmshme e të rrezikshme të Beratit, e cila në vetvete ishte një komplot i rëndë kundër vijës së drejtë që kishte ndjekur Partia gjatë gjithë kohës së luftës, kundër pavarësisë së Partisë e të vendit tonë, kundër personit të Sekretarit të Përgjithshëm të Partisë etj. Pjesa e shëndoshë e udhëheqjes së Partisë sonë, megjithëse nuk diete gjë për komplotin e kurdisur, qysh aty iu kundërvu me forcë akuzave të ngritura kundër saj dhe vijës së ndjekur gjatë luftës. Më pas unë, i bindur se në Berat qenë bërë gabime të rënda në rrugë antimarksiste, veç të tjerash i paraqita Byrosë sonë Politike Tezat për rishikimin e Plenumit të Beratit, por, si pasojë e veprimtarisë së ethëshme diversioniste të udhëheqjes jugosllave e të agjentëve të saj në radhët tona, këto teza nuk u pranuan. Zhvillimi i mëtejshëm i ngjarjeve, Letrat e Komitetit Qendror të Partisë suaj si dhe Rezolucioni i Byrosë Informative, i thashë më tej shokut Stalin, na e sqaruan plotësisht gjendjen, u zbulua e u vërtetua veprimtaria armiqësore e udhëheqjes jugosllave me Titon në ikrye dhe komplotistët në radhët e Partisë sonë u demaskuan rëndë në Plenumin e 11-të të KQ të Partisë. Kongresi i 1-rë i PKSH aprovoi dhe thelloi më tej kthesën që s'hënoi Plenumi i 11-të i Komitetit Qendror. Aie vlerësoi të drejtë vijën politike që kishte ndjekur Partia që prej themelimit të saj, ndërsa shtrembërimet e veçanta që u dukën pas Çlirimit, sidomos në vijën organizative të Partisë, ishin pasojë e ndërhyrjes jugosllave dhe e veprimta risë trockiste e tra-dhtare të Koçi Xoxes, Pandi Kristos e Kristo Themelkos.
Përmenda se Koçi Xoxe dhe Pandi Kristo kanë qenë të dy agjentë të rrezikshëm të trockistëve jugosllavë në gjirin e udhëheqjes së Partisë sonë, se ata me orientimin, me mbështetjen dhe me përkrahjen e titistëve jugosllavë kishin bërë të gjitha përpjekjet për të uzurpuar pozitat kyçe në Parti e në shtetin tonë të demokracisë popullore. Në gjithë veprimtarinë e tyre tradhtare, ata qenë vënë në shërbim të politikës nacionalshoviniste e kolonialiste të udhëheqjes trockiste jugosllave kundrejt Republikës Popullore të Shqipërisë. Përmenda gjithashtu se Kristo The melkoja ka qenë një nga më të ndikuarit prej udhëheqjes trockiste jugosllave dhe ka zbatuar pa rezerva direktivat e saj në sektorin e ushtrisë.
Ky, vazhdova më tej, pasi u zbulua plotësisht tradhtia e udhëheqjes jugosllave, i pranoi gabimet dhe bëri autokritikë përpara Partisë.
Stalini, që po dëgjonte me vëmendje, më pyeti:
- Kush janë këta të tre? Janë sllavë, shqiptarë apo çfarë?
- Kristo Themelko, i thashë, është me origjinë maqedonase, kurse Koçi Xoxe është me origjinë shqiptare, por prindërit e tij kanë jetuar në Maqedoni.
Vazhdova t'i flisja për rëndësinë jashtëza
konisht të madhe që patën për Partinë tonë Letrat e Komitetit Qendror të Partisë Komuniste
të Bashkimit Sovjetik drejtuar udhëheqjes jugosllave dhe Rezolucioni i Informbyrosë. Né dritën e këtyre dokumenteve, që erdhën né momento shumë të mprehta për Partinë e popullin tonë, i thashë shokut Stalin, për Komitetin Qendror të Partisë sonë u bënë plotësisht të qarta karakteri dhe qëllimet e ndërhyrjes jugosllave né Shqipëri. Pasi i fola né vija të përgjithshme për masat e shumta e rrënjësore që mori Partia jonë për t'i dhënë fund kësaj veprimtarie të egër, agjenturore, antimarksiste e antishqiptare, i thashë, se për gjithë sa ndodhën, megjithëse qysh né vitet e luftës ne qemë ndeshur e u qemë kundërvënë veprimeve të tyre të shtrembra, prapëseprapë ne e ndiejmë përgjegjësinë se duhej të ishim treguar më vigjilentë.
Këtu shoku Stalin më ndërhyri me këto f jalë
- Në përmbajtjen e letrave tona drejtuar udhëheqjes jugosllave nuk përfshihen të tëra, sepse ka dhe shumë çështje që kanë dalë më vonë. Ne nuk e dinim se jugosllavët, nën pretekstin e «mbrojtjes» së vendit tuaj nga sulmi i fashistëve grekë, donin të silInin njësi të ushtrisë sé tyre në RPSH. Ata përpiqeshin ta bënin këtë né mënyrë shumë sekrete. Né të vërtetë qëllimi i tyre né këtë drejtirn ishte krejtësisht armiqësor, sepse synonin të përmbysnin situatën né Shqipëri. Njoftimi që na bëtë ju për këtë çështje, ishte me vlerë, ndryshe nuk do të dinim asgjë për këto divizione, që ata donin t'i futnin në tokën tuaj.
Ata kanë lënë të kuptohej sikur këtë veprim gjoja e ndërmerrnin me pëlqimin e Bashkimit Sovjetik! Sa për atë që thatë ju, se duhet të ishit treguar më vigjilentë, e vërteta është se né drejtim të marrëdhënieve me Jugosllavinë s'ka pasur mungesë vigjilence vetëm nga ju, por edhe nga té tjerë.
Né vazhdim të bisedës, i thashë shokut Stalin se momentet e vështira të krijuara nga titistët dhe nga monarko-fashistët që janë nën urdhrat e imperialistëve amerikanë dhe anglezë kundër vendit tonë, u kapërcyen me sukses né saje të vijës së drejtë të Partisë, të patriotizmit të ;popullit tonë dhe të ndihmës sé PK të Bashkimit Sovjetik. Kjo ishte një provë e madhe nga e cila ne mësuam shumë për të korrigjuar të metat tona, për të konsoliduar fitoret e arritura deri tani dhe për të luftuar që Vi forcojmë dhe Vi zhvillojmë më tej. Ushtria jonë i përballoi detyrat e saj me guxim dhe me patriotizëm të lartë.
Gjatë periudhës së vështirë që kaluam, patriotizmi i masave ka qenë shumë i madh. Besimi né Partinë tonë, né vijën e saj të drejtë dhe ndaj Bashkimit Sovjetik ka qenë i palëkundur. Puna e armikut të brendshëm nuk pati jeté të gjatë. Ne, i thashë shokut Stalin, e neutralizuam punën armiqësore të njerëzve të vënë né shërbim të udhëheqjes trockiste jugosllave. Ndaj atyre që, në një mënyrë oso në një tjetër, janë implikuar në veprimtarinë antishqiptare të udhëheqjes trockiste jugosllave, kemi mbajtur e mbajmë qëndrime të diferencuara. Një pjesë bënë autokritikë se ishin gabuar në mirëbesim, kurse disa që ishin komprometuar rëndë tani po japin llogari para gjyqit të popullit.
- Mbrojeni atdheun dhe Partinë - tha shoku Stalin. - Armiku duhet demaskuar plotësisht dhe me argumente bindëse që ta shikojë populli se çfarë ka bërë dhe të bindet në rrezikshmërinë e këtij armi'ku. Një armik i tillë i diskredituar plotësisht në sytë e popullit, edhe sikur të mos pushkatohet, vetvetiu është moralisht dhe politikisht i pushkatuar, sepse pa popullin ai s'është në gjendje të bëjë dot gjë.
- Procesi gjyqësor që po zhvillohet tani në Tiranë - i thashë shokut Stalin - bëhet me dyer të hapëta dhe të gjitha ç'thuhen në sallën e gjyqit botohen në gazeta.
Në të njëjtën kohë, shtova më tej, ata që i kanë kuptuar thellë gabimet, që kanë bërë autokritikë të sinqertë e bindëse, ne i kemi trajtuar me kujdes e zemërgjerësi dhe u kemi krijuar mundësitë që t'i shlyejnë gabimet e fajet e bëra me punë, me besnikëri ndaj Partisë e popullit. Ndonjërin prej tyre bile, kemi menduar ta dërgojmë edhe për studime në Bashkimin Sovjetik, dhe i përmenda emrin e njërit.
- Si, si? - më pyeti Stalini e më pa drejt në sy. - Paskeni kërkuar që ai të vijë për studime te ne? Keni ju akoma besim politik tek ai?
- Po, i thashë, autokritika e tij ka ardhur vazhdimisht duke u thelluar dhe ne kemi shpresa se ai do të ndreqet.
- Po ai dëshiron të vijë këtu?
- Vetë ai ka shprehur dëshirën që të vijë, i thashë.
Në këtë kohë edhe Cuvahini dha disa sqarime në përkrahje të mendimit tim.
- Mirë atëherë, gjersa ju shoku Enver, e keni peshuar drejt këtë gjë, le të vijë. . .
Në vazhdim të bisedës i thashë shokut Stalin se gjatë po kësaj periudhe amerikanët nëpërmjet Italisë hodhën grupe diversantësh nga ajri në Jug dhe në Veri të Shqipërisë. Një pjesë të këtyre diversantëve ne i vramë, të tjerët i kapëm robër. Duke parashikuar vështirësitë në kufirin tonë jugor, e për të disponuar forcat për këtë qëllim, neve na duhej më parë të ndërmerrnim dhe ndërmorëm ,pastrimin e Veriut të Shqipërisë nga grupet e banditëve politikë dhe ordinerë që vepronin brenda kufijve tanë nën drejtimin e agjentëve të dërguar nga Rankoviçi. Këto banda në shërbim të jugosllavëve, bënë një sërë atentatesh. Pastrimi ynë doli me sukses: Ne asgjësuam disa prej tyre dhe gjithé të tjerët kaluan në territorin jugosllav ku gjenden edhe sot.
- Vazhdojnë të hedhin diversantë të tjerë? - pyeti Stalini.
- Mendojmë se ata s'kanë hequr dorë. Politika e Titos dhe e Rankoviçit për të tërhequr në territoret e tyre shqiptarë, për të organizuar me ta grupe sabotatorësh dhe diversantësh pësoi disfatë dhe, aktualisht, ka shumë pak arratisje. Qeveria jonë ka marrë masa ekonomike dhe puna politike e organizative e Partisë është forcuar. Imperialistët përgatitin nga jashtë grupe diversantësh, monarko-fashistët nga ana e tyre dhe titistët nga ana tjetër. Italianët nuk mbeten prapa. Plani ynë i tanishëm është të shpartallojmë mbeturinat e banditëve që bredhin në malet tona dhe që ne tashmë u kemi shkaktuar shumë vështirësi, të shkatërrojmë bazat e tyre që janë sidomos kulakët. Pjesa më e madhe e grupimeve reaksionare nëpër qytete është goditur nga Sigurimi i Shtetit tonë që ka korrur shumë suksese. Partia jonë e rregulloi gjendjen në Ministrinë e Brendshme, ish-vatër e titistëve, dhe Sigurimi i Shtetit është bërë një armë shumë e fortë dhe e dashur e Partisë dhe e popullit tonë. Gjeneral Mehmet Shehu është një udhëheqës i lavdishëm dhe në detyrën e tij të vështirë dhe delikate ka ndihmën e vazhdueshme të Partisë e të popullit. Partia i ka vënë vetes si detyrë që çdo ditë të na gjejë me pozita shumë më të forta për t'u bërë ballë dhe për t'i shpartalluar goditjet dhe tentativat që mund të bëjnë armiqtë tanë të shumtë.
Partia jonë forcohet nga dita në ditë - i thashë në vazhdim shokut Stalin - në radhët e Partisë sonë të re ka shumë guxim dhe shumë vullnet. Niveli ideologjik dhe kulturor i punëto rëve të Partisë sonë është i ulët, por ka shumë vullnet për të mësuar. Ne punojmë në këtë drejt1m për ta përmirësuar këtë gjendje. Kemi ende shumë të meta në punën tonë të Partisë, por me punë këmbëngulëse, me besim tek e ardhmja dhe me eksperiencën e Partisë Bolshevike do t'i korrigjojm6 këto të meta.
Në vijim të bisedës, i bëra shokut Stalin një paraqitje të përgjithshme të gjendjes ekonomike në Shqipëri, të rezultateve të arritura dhe të luft8s së madhe që kishin bërë e bënin Partia dhe populli për të përballuar vështirësitë e krijuara në ekonomi nga .puna armiqësore e trockistëve jugosllav6 dhe e agjentëve të tyre. Populli ynë, i thashë, është një popull i thjeshtë e punëtor. Nën udhëheqjen e Partisë ai është mobilizuar për të kapërcyer prapambetjen, vështirësitë e krijuara e për të vënë në jetë detyrat që shtroi Kongresi i 1-rë i Partisë.
Tregova se Kongresi i 1-rë i Partisë, krahas industrializimit socialist, ka orientuar për forcimin e sektorit socialist në bujqësi me anë të shtimit të ndërmarrjeve shtetërore dhe të kolektivizimit gradual në formën e kooperativave bujqësore, të cilat shteti do t'i përkrahë politikisht, ekonomikisht dhe organizativisht.
- Keni krijuar shumë kooperativa të tilla? Ç'kritere ndiqni? - më pyeti shoku Stalin.
Unë sqarova me këtë rast se Kongresi orientoi që kolektivizimi i bujqësisë të bëhet gradual, i matur dhe në baza vullnetare. Në këtë rrugë ne as do të shpejtohemi, as nuk do të qëndrojmë në vend.
- Sipas mendimit tim - tha shoku Stalin - për sa i përket kolektivizimit të bujqësisë ju nuk duhet të shpejtoheni. Vendi juaj është malor dhe me reliev që ndryshon nga zona në zonë. Edhe te ne në zonat malore, të ngjashme me ato të vendit tuaj, i kemi ngritur shumë vonë kolkozet.
Në vazhdim fola rreth punës që bëhet te ne për forcimin e aleancës së klasës punëtore me fshatarësinë punonjëse, për ndihmën që i jep shteti fshatarit individual, për rritjen e prodhimit bujqësor dhe për politikën e grumbullimit të prodhimeve bujqësore e blegtorale.
- Kjo ka rëndësi shumë të madhe - na tha shoku Stalin - dhe mirë bëni që i kushtoni kujdes. Po të kenë nevojë fshatarët shqiptarë për traktorë, për makina të tjera bujqësore, për kafshë pune, farëra e për çdo gjë, i ndihmoni. Jo vetëm kaq, vazhdoi ai, por edhe kanale të bëni për fshatarësinë dhe do të shihni pastaj se ç'do të bëjë ajo. Detyrimet që ka fshatari ndaj shtetit për ndihmat e mësipërme, sipas mendimit tim, është mirë t'i japë në natyrë.
Shteti - vazhdoi shoku Stalin - duhet të ngrejë stacione makinash dhe traktorësh. Traktorët nuk duhet t'ua jepni kooperativave, por shteti t'i ndihmojë edhe fshatarët individualë për të punuar tokën, në rast se ata do ta kërkojnë këtë ndihmë. Kështu fshatarët e varfër do të fillojnë ta ndiejnë pak nga pak nevojën e kolektivizimit.
Për sa u përket tepricave të prodhimeve bujqësore - vazhdoi më tej shoku Stalin - këto bujqit mund t'i disponojnë si të dëshirojnë, pse, po të veprohet ndryshe, fshatarët nuk do të bashkëpunojnë me qeverinë. Po nuk e pa fshatarësia konkreti~sht ndihmën e shtetit, as ajo nuk e ndihmon shtetin.
Nuk e njoh historinë e karakteristikat e borgjezisë në vendin tuaj - tha pastaj shoku Stalin dhe pyeti : - Keni pasur ju borgjezi tregtare?
- Kemi pasur një borgjezi tregtare në formim e sipër, i thashë, por tani ajo s'ka gjë në dorë.
- I keni shpronësuar krejt? - më pyeti.
Në përgjigje të pyetjes unë i fola shokut Stalin mbi politikën që kishte ndjekur Partia që gjatë luftës në lidhje me klasat e pasura, për diferencimin e madh që kishte ndodhur nga qëndrimi i elementëve të këtyre klasave ndaj pushtuesit të huaj, për faktin që shumica e tyre qenë bërë bashkëpunëtorë të fashizmit dhe, gasi kishin lyer duart me gjakun e popullit, këta ose u arratisën bashkë me pushtuesit, ose, ata që s'arritën të largoheshin, populli i kapi dhe ia dha gjyqit. Për sa u përket atyre elementëve, kryesisht të borgjezisë së mesme e të vogël patriotike, që u lidhën me popullin në luftë dhe iu kundërvunë pushtuesit të huaj, vazhdova më tej, Partia i përkrahu, i mbajti afër dhe u tregoi rrugën e vërtetë për t'i shërbyer zhvillimit të vendit dhe forcimit të pavarësisë sé atdheut. Ndaj një pjese të këtyre elementëve si dhe ndaj disa intelektualëve patriotë, vitet e fundit - i thashë shokut Stalin, - si rezultat i veprimtarisë armiqësore të Koçi Xoxes me shokë, janë mbajtur qëndrime jo të drejta e janë marrë masa të ashpra, por këto gabime Partia tani i ka goditur me forcë dhe s'do të lejojë të përsëriten më.
Duke marrë fjalën, shoku Stalin tha se si për çdo problem tjetër edhe për këtë, gjithçka varet nga kushtet konkrete e situata konkrete e çdo vendi. - Por mendoj, theksoi ai, se né fazën e parë të revolucionit ndaj borgjezisë patriote që e do me të vërtetë pavarësinë e vendit, ndiqet një politikë e tillë, që ajo të ndihmojë né këtë fazë me mjetet e pasuritë që disponon.
Lenini na mëson - vazhdoi ai - se né periudhën e parë të revolucionit, atje ku ky revolucion ka karakter antiimperialist, komunistët mund të shfrytëzojnë ndihmën e borgjezisë patriote. Natyrisht, kjo varet nga kushtet konkrete, nga qëndrimi i vetë kësaj borgjezie ndaj problemeve më të mprehta që kalon vendi etj.
Në vendet e demokracisë popullore, për me pushtuesit gjermanë dhe i ka ndihmuar këta. Kur ushtria sovjetike i çliroi këto vende, borgjezia e shitur mori rrugën e mërgimit.
Né këtë çast ai u mendua pak dhe tha:
- Më duket ushtria sovjetike nuk erdhi për ndihmë né Shqipëri, po ushtria jugosllave ka ardhur për ndihmë te ju gjatë kohës sé Luftës Nacionalçlirimtare?
- Jo - iu përgjigja unë. - Ushtria jonë Nacionalçlirimtare me dy divizione partizane vajti e luftoi né tokat jugosllave né ndihmë për glirimin e popujve të Jugosllavisë.
Né vazhdim të fjalës sé tij shoku Stalin theksoi se nga ana e çdo partie komuniste dhe shteti socialist një kujdes i veçantë duhet treguar, gjithashtu, né marrëdhëniet me intelektualët. Me ta duhet punuar shumë, me kujdes e largpamësi, me qëllim që intelektualët e ndershëm e patriotë të afrohen sa më tepër me pushtetin popullor.
Shoku Stalin, dulce përmendur disa tipare të veganta të revolucionit rus, theksoi se aso kohe Rusia nuk ndodhej nën zgjedhën e ndonjë fuqie të huaj imperialiste, prandaj ne ishim ngritur vetëm kundër shfrytëzuesve brenda vendit dhe borgjezia nacionale ruse, si shfrytëzuese që ishte, nuk u pajtua me revolucionin tonë. Te ne u zhvillua një luftë e ashpër prej disa vjetësh dhe borgjezia ruse kërkoi ndihmën e ndërhyrjen e imperialistëve.
Kështu, pra, shihet quartë se ka një ndryshim midis revolucionit rus dhe luftës që zhvilldhet në ato vende, të cilat janë bërë viktimë e agre'sorëve imperialistë.
- Unë i them këto, vazhdoi Stalini, për të treguar se sa rëndësi ka mbajtja parasysh Ë kushteve konkrete të secilit vend, pse kushtet e një vendi nuk janë kurdoherë të barabarta rne ato të vendeve të tjera. Pikërisht për këtë askush nuk duhet të kopjojë eksperiencën tonë ose të të tjerëve, por vetëm ta studiojë e të përfitojë riga kjo eksperiencë, duke e zbatuar sipas kushteve konkrete të vendit të vet.
Deri në këtë kohë në takimin me Stalinin kishte kaluar, pa u ndier mbi një orë. Fjalën e mora përsëri unë dhe fillova të shtroja problemet e planit për forcimin e mbrojtjes e zhvillimin e ekonomisë e të kulturës në RPSH.
- Shefi i shtatmadhorisë suaj, - më tea shoku Stalin, - na ka drejtuar disa kërkesa per ushtrinë. Dhamë urdhër t'ju plotësohen të gjitha. I keni marrë ato që kërkuat?
- Akoma nuk kemi marrë ndonjë laim për këtë gjë - i thashë unë.
Në këtë moment Stalini thërret një gjeneral dhe e ngarkon të marrë informata të sakta nfbi këtë çështje. Pas pak minutash u dëgjua zilja e telefonit. Stalini ngriti receptorin dhe, pasi dëgjoi çfarë iu tha, më njoftoi se mallrat janë në udhëtim.
- Po shinat i morët? - më pyeti. - Mbaroi hekurudha?
- I kemi marrë, i thashë, dhe hekurudhën e inauguruam - e vazhdova t'i parashtroj në përgjithësi detyrat kryesore të planit të zhvillimit ekonomik, kulturor e të mbrojtjes së vendit. Me këtë rast parashtrova edhe kërkesat tona për ndihmë nga Bashkimi Sovjetik.
Si edhe më parë, shoku Stalin kërkesat tona për ndihma i priti me simpati dhe na foli fare hapur:
- Shokë, na tha, ne jemi një vend i madh, por ju e dini se akoma s'i kemi zhdukur të gjitha pasojat e rënda të luftës. Sidoqoftë ne do t'ju ndihmojmë sot e në të ardhmen, mbase jo dhe aq shumë, por me ato mundësi që kemi. Ne e kuptojmë se ju duhet të krijoni e të zhvilloni sektorin e industrisë socialiste dhe në këtë drejtim ne jemi dakord t'jua plotësojmë të gjitha kërkesat dë na keni paraqitur, ashtu si edhe ato për bujqësinë.
Pastaj, duke qeshur, vazhdoi:
- Po vetë shqiptarët do të punojnë vallë?
E kuptova pse ma bëri këtë pyetje. Ishte rezultat i informimit keqdashës të tregtarit armen Mikojan. i cili në një takim që pata pasur e të, më foli me një gjuhë që jo vetëm ishte 1arg nga aio e Stalinit, por përdori terma të ashp.'á në vërejtjet e tij mbi realizimin e planeve në vendin tonë, se gjoja populli nuk punon etj.
Qëllimi i tij ishte të ulte ritmet e sasinë e ndihmave. Ky ka qenë kurdoherë qëndrimi i Mikojanit. Por Stalini na i akordoi të gjitha sa kërkonim.
- Ne, tha ai, do t'jua dërgojmë edhe kuadrot që na keni kërkuar dhe ata nuk do të kursehen t'ju ndihmojnë me të gjitha forcat, por, dihet, ata nuk do të rrinë përgjithnjë në Shqipëri. Prandaj, shokë, ju duhet të përgatitni kuadrot tuaj, specialistët tuaj që t'i zëvendësojnë tanët. Kjo çështje është e rëndësishme. Sado kuadro të huaj t'ju vijnë, ju prapëseprapë do të keni nevojë të keni kuadrot tuaj. Prandaj, shokë - na këshilloi ai - ju duhet të hapni universitetin tuaj, i cili do të jetë një qendër e madhe për përgatitjen e kuadrove të ardhshëm.
- Kemi hapur institutet e para - i thashë shokut Stalin - dhe në to puna po ecën, por jemi akoma në fillim. Veç përvojës e teksteve, na mungojnë edhe kuadrot e nevojshëm për hapjen e universitetit.
- Kryesorja është të niset puna - na tha ai - mandej hap pas hapi gjithçka do të plotësohet. Ne, nga ana jonë, do t'ju ndihmojmë edhe me literaturë edhe me specialistë, me qëllim që të shtohet numri i instituteve të larta, të cilat janë baza për krijimin në të ardhmen të universitetit.
Specialistët sovjetikë - na tha më tej shoku Stalin - do të paguhen nga Qeveria Shqiptare njëlloj si edhe specialistët shqiptarë. Asnjë favor më shumë se specialistëve tuaj mos u bëni atyre.
- Specialistët sovjetikë vijnë nga larg iu përgjigja unë - dhe ne nuk mund t'i trajtojmë njëlloj si tanët.
Shoku Stalin menjëherë më kundërshtoi:
- Jo, jo, le të vijnë nga Azerbajxhani ose nga çdo anë tjetër e Bashkimit Sovjetik. Ne kemi rregullat tona për trajtimin e specialistëve që dërgojmë në ndihmë të popujve vëllezër. Ata e kanë për detyrë të punojnë me të gjitha forcat, si revolucionarë internacianalistë, të punojnë për të mirën e Shqipërisë njëlloj si për të mirën e Bashkimit Sovjetik. Diferencën e nevojshme të pagës merr përsipër t'ua paguajë Qeveria Sovjetike.
Pasi e falënderova shokun Stalin, unë ngrita çështjen e ekipeve që na nevojiteshin për studimet gjeologjike, hidroelektrike, për ndërtimin e hekurudhave dhe për një sërë problemesh të perspektiv8s së zhvillimit tonë industrial. Ai, pasi iu përgjigj pozitivisht çështjeve që ngrita unë, më drejtoi një tok pyetjesh: A keni shumë lumenj masivë për ndërtim hidrocentralesh? Ka shumë qymyr në Shqipëri? etj.
Iu përgjigja shokut Stalin dhe pastaj e pyeta nëse mund të dërgojmë në Bashkimin Sovjetik një numër kuadrosh që të specializohen për disa nevoja të domosdoshme e urgjente të vendit. Në pamundësi, i thashë, atëherë të na dërgohen në Shqipëri disa specialistë nga Bashkimi Sovjetik që të na i përgatitin kuadrot tanë në vend.
Shoku Stalin më tha:
- Në këtë drejtim është më mirë të d6rgojm6 ne disa instruktorë në Shqipëri, pse po të vijnë njerëzit tuaj në Bashkimin Sovjetik, do të nevojitet një kohë më e gjatë për përgatitjen e tyre, mbasi duhet të mësojnë gjuhën ruse etj.
Për këtë kërkesë shoku Stalin na rekomandoi t'i dre-¡tohemi Ministrisë së Punëve të Jashtme të Bashkimit Sovjetik dhe shtoi:
- Nga ana jonë është ngarkuar shoku Visl-linski që të drejtojë të gjitha bisedimet, prandaj gdo kërkesë ia paraqitni atij.
I thashë shokut Stalin se në vija të përgjithshme këto qenë gështjet, që desha të diskutoja rrie të në lidhje me gjendjen e brendshme në Shqipëri dhe i shpreha dëshirën që t'i bëj shkurtimisht një ekspoze mbi pozitat politike të Shqip6ris6 në lidhje me gjendjen ndërkombëtare. Ai shikoi orën dhe më pyeti:
- Ju mjaftojnë njëzet minuta?
- Diçka më gjatë shoku Stalin, po pati mund.ësi - iu përgjigja dhe vura re se kishin kaluar një orë e gjysmë në bisedim me të.
Si shpjegova gjendjen e nderë të marrëdhënieve tona me Jugosllavinë, veprimtarinë armiqësore të tradhtarëve jugosllavë, organizimin prej tyre të bandave kriminale dhe futjen e këtyre banda ve në tokën shqiptare për veprimtari diversioniste e sabotuese ktzndër vendit tonë, i fola shokut Stalin për politikën e terr or it të egër që ndjek klika e Titos ndej shqiptarëve të Kosovës, Maqedonisë e Malit të Zi.
- Jetojnë shumë shqiptarë në J ugosllavi? më pyeti Stalini. - Çfzirë besimi fetar kanë?
- Më tepër se një milion shqiptarë - i thashë. (Vishinski në këtë çast shprehu habinë e tij
për këtë numër kaq të madh, që, me sa duket, nuk e kishte dëgjuar mÈ parë), dhe vazhdova:
Thuajse të gjithë janë të fesë myslimane.
- Si nuk janë ahyimiluar nga sllavët dhe ç'lidhje mbajnë shqiptarët me banim në Jugosllavi me ata në Shqipëri? -- pyeti përsëri Stalini.
- Shqiptarët që banojnë në Jugosllavi i thashë shokut Stalin bë përgjigje të pyetjes së tij - në të gjitha kohiirat janë shquar për patriotizmin e zjarrtë dhe lidhjet e fuqishme me atdheun dhe me bashkatdhetarët e tvre. Ata kur doherë u janë kundërvënë me forcë përpjekjeve të ethshme ekspansionis,le e asimiluese të reaksionarëve serbomëdhenj e sllavomëdhenj dhe kanë ruajtur me fanatizëm icientitetin e tvre shqiptar në çdo pikëpamje.
Aktualisht, klika e Titos ndjek në Kosovë dhe në viset me popullsi shqiptare në Mal të Zi e Maqedoni të njëjtën vjë, dhe të njëjtat metoda që kanë përdorur të ng,ashmit e tyre, car Aleksandri e të tjerët në kohën e kaluar. Për klikën e Beogradit, Kosova është një pikë shumë e dobët, prandaj ajo ushtron në Kosovë një terror të madh, largime në masë, arrestime dhe punë të detyruar, rekrutime në ushtri me forcë si dhe shpronësime të r_jë numri të madh njerëzish. Elementi shqiptar goditet posaçërisht në Jugosllavinë titiste, sepse udhëheqësit e tanishëm jugosllavë i njohin mirë tiparet patriotike e revolucionare të popullsisë shqiptare të atjeshme, e dinë mirë se për këtë popullsi problemi nacional gjithmonë ka qenë dhe mbetet një plagë e hapët që kërkon shërim. Përveç kësaj, Kosova dhe viset e tjera me popullsi shqiptare në Jugosllavi janë bërë prej titistëve qendra të rëndësishme grumbullimi të kuislingëve shqiptarë, të banditëve, të spiunëve që, të instruktuar nga njerëzit e UDB-së, përgatitin kundër vendit tonë akte terroriste, diversioniste, sabotuese dhe sulme të armatosura. Klika e Beogradit ka vënë në lëvizje agjentë të vjetër serbë, anglezë dhe amerikanë si dhe agjentë italianë dhe gjermanë, për të móbilizuar reaksionin shqiptar të Kosovës dhe për të organizuar me këtë reaksion detashmente, të cilat, së bashku me banditët e tjerë shqiptarë, të hyjnë në territorin tonë dhe të shkaktojnë turbullira.
Pastaj, në mënyrë të përmbledhur i fola shokut Stalin për luftën e popullit grek kundër monarko-fashistëve dhe anglo-amerikanëve, për përkrahjen politike që i jepnim ne kësaj lufte të drejtë të popullit vëlla grek dhe, midis të tjerash, vura në dukje se Ushtria Demokratike Greke qëndron larg popullit.
Shoku Stalin u habit kur i dëgjoi këto fjalë dhe më pyeti:
- Si, si the?!
Unë dhashë sqarime të plota si për këtë problem ashtu edhe për pikëpamjet e gabuara të Niko Zahariadhisit me shokë mbi rolin e partisë e të komisarit në ushtri, në qeveri etj.
- Ne mendojmë - i thashë ndër të tjera shokut Stalin - se udhëheqja e Partisë Komuniste Greke qysh gjatë kohës së luftës kundër hitlerianëve ka gabuar rëndë në lindhje me forcimin dhe me zgjerimin e Partisë në fshat e në qytet, dhe se këto gabime u rishfaqën edhe gjatë luftës kundër reaksionit të brendshëm e ndërhyrjes anglo-amerikane.
Duke menduar gabim se qyteti do të luante rolin vendimtar në fitoren rubi hitlerianët dhe rubi reaksionin e brendshëm, udhëheqja e Siantosit* *( Ish-sekretar i përgjithshëm i Partisë Komuniste Greke, oportunist e kapitullues para reaksionit anglo-amerikan.) në vitet e luftës antifashiste urdhëroi që proletariati grek të qëndronte në qytete. Kjo bëri që pjesa më revolucionare e popullit grek të mbetej e ekspozuar para goditjes së egër të hitlerianëve të brendshëm, ndërsa Ushtria Partizane Nacionalçlirimtare Greke u privua nga proletariati, i cili duhej të ishte motori dhe udhëheqja e revolucionit popullor grek. Më poshtë theksova se me gjithë terrorin e madh dhe goditjet e rënda që hitlerianët dhe reaksioni i brendshëm bënë kuncìër proletariatit dhe elementit revolucionar né qytet, këta të fundit, në përgjithësi, vazhduan të qëndronin né qytete, ku u vranë, u torturuan, u kapën dhe u internuan né ishuj, dhe nuk morën né masë rrugën e malit, pse direktiva e Partisë Komuniste Greke e tillë ka qenë. Sigurisht, ndër qytete ka pasur edhe atëherë aksione të rëndësishme dhe luftë, si sabotazhe, atentate etj., por këto veprime, në kuadrin e përgjithshëm të luftës sé popullit grek, kishin një rëndësi të dorës sé dytë.
Dobësi të tilla, theksova më tej, u vërejtën edhe në fshat ku shtrirja e partisë ka qenë e paktë, dhe organizimi i organizatave të partisë ka qenë i dobët dhe i shthurur, shpesh janë konfonduar organizatat e partisë me organizatat e EAM-it, ka pasur oportunizëm si né organizimin, ashtu edhe né vijën politike të këshillave nacionalçlirimtarë të fshatit, dualiteti pushtet dhe bashkëjetesë me organizatat reaksionare zerviste etj.. né zonat e çliruara e gjetkë. Ne u kemi thënë shokëve grekë se vënia prej tyre e komandës sé Ushtrisë Nacionalçlirimtare nën urdhrat e Shtabit të Mesdheut. bisedimet e marrëveshjet me karakter oportunist e kapitullues me Zervën e me qeverinë reaksionare greke né mërgim, dominimi në udilëheqjen e Ushtrisë Na cionalçlirimtare Greke i elementit fshatar dhe i oficerëve të vjetër të karrierës. e të tjera, qenë gabime të rënda që do ta conin luftën heroike të popullit grek drejt disfatës. Varkiza ka qenë konkluzioni logjik i gjithë këtyre veprimeve e pikëpamjeve jo të drejta, ajo solli kapitullimin përpara reaksionit anglez dhe reaksionit të brendshëm.
Por edhe pas marrëveshjes kapitulluese të Varkizës e periudhës së «legalitetit» të Partisë Komuniste Greke, i thashë shokut Stalin, ne mendojmë se udhëheqja e Partisë Komuniste Greke nuk u thellua sa duhet e si duhet për t'i ndrequr gabimet e mëparshme rrënjësisht. Forcimi i Partisë né qytet dhe né fshat, lidhjet e shëndosha me masat e gjera të popullit duhej të ishin preokupacioni i paré i udhëheqjes së Partisë Komuniste Greke, sepse né të kaluarën këto qenë ndër gabimet e saj më të mëdha. Këtë gjë ajo nuk e bëri, sepse nuk e vlerësoi drejt gjendjen e re të krijuar pas disfatës së fashizmit, nënvleftësoi armikun e brendshëm dhe reaksionin anglo-amerikan dhe nuk mundi të parashikonte ashtu si duhet rrezikun e madh që do të vinte nga këto forca të reaksionit. Ajo shpresoi shumë te puna «legale» dne parlamentarizmi. Si rezultat. partia u çarmatos nërpara armikut. humbi lidhjet e shëridosha me popullin. revolucioni popullor në Greqi kalonte nga një krizë e madhe, iu dha popullit përshtypja se revolucioni do të fitonte në rrugën e parlamentarizmit dhe të votimeve dhe ai para grushtit të reaksionit u gjend i dizorientuar, i habitur, i dëshpëruar. Populli grek luftoi me heroizëm kundër hitlerianëve për të fituar lirinë, po fitorja i shpëtoi nga duart për shkak të gabirneve të udhëheqjes së Partisë Komuniste Greke.
Të gjitha këto gabime patën konsekuenca të rënda në zhvillimin e mëpastajmë të ngjarjeve, kur mbaroi gdo iluzion për fitoren né rrugë legale dhe partia u hodh në ilegalitet e vendosi të rifillonte luftën.
Fakti është - i thashë më tej shokut Stalin - se para hedhjes në ilegalitet partia mundi të rigrupojë një pjesë të forcave partizane, t'i nxjerrë né mal dhe të rifillojë luftën. Kjo ishte njé gjë shumë e mirë. Por ne mendojmë se pikërisht këtu rifillojnë pikëpamjet e gabuara të shokëve udhëheqës grekë për sa u përket strategjisë dhe taktikës që duhej të përdornin, organizimit të partisë në qytet dhe né fshat, organizimit të partisë në ushtri e, né radhë të parë, lidhjeve me masat dhe rolit udhëheqës të partisë.
Shokët e udhëheqjes së Partisë Komuniste Greke i nënvleftësuan forcat e armikut dhe menduan se do ta merrnin lehtë në dorë pushtetin, se do ta qlironin Greqinë lehtë nga anglo-amerikanët dhe monarko-fashistët. Kjo pikëpamje e gabuar bëri që ata të mos përgatiteshin për një luftë të gjatë e të zorshme, ta nënvleftësonin luftën dhe, rigrupmin e forcave partizathyente dhe t'i asgjësonte me superioritetin e tij në njerëz dhe në armatime.
Duke përfituar nga ky gabim i rëndë i udhëheqjes së Partisë Komuniste Greke, monarko-fashistët ia rrëmbyen popullin Ushtrisë Demokratike Greke, ia shkëputën bazën mëmë Partisë Komuniste Greke. Monarko-fashizmi me terror e me vrasje shpërnguli banorët nga të gjitha zonat ku ishte vendosur pjesa më e madhe dhe më e gjallë e Ushtrisë Demokratike Greke jo për të sulmuar, por për t'u mbrojtur. Ne këtë e quajmë një gabim fatal. Fashizmi edhe te ne, në Luftën Nacionalçlirimtare, i thashë shokut Stalin, vrau, masakroi popullatën, dogji krahina të tëra, por populli nuk shkoi në kampe me tela me gjemba, por u hodh në mal, luftoi, u rikthye në kasollen e tij dhe qëndroi atje me vendosmëri, pse Partia jonë i thoshte të luftonte dhe të qëndronte. Ushtria jonë Nacionalçlirimtare kurrë nuk u nda nga populli pse vetë Partia jonë bazat e saj të shëndosha i kishte në popull. Ne mendojmë se, nga shkaku që Partia Komuniste Greke nuk kishte baza të shëndosha në popull, u arrit që armiku t'i lërë partizanët grekë në vetmi në malet e thata. Për këtë unë thashë se udhëheqja e Partisë Komuniste Greke e privo¡ veten dhe Ushtrinë Demokratike nga baza mëmë e saj, nga populli.
Më në fund, i përmenda shokut Stalin kërcënimet që i bëhen Shqipërisë nga armiqtë e jashtëm.
Ai më dëgjoi me vëmendje dhe shfaqi mendimin e tij lidhur me sa ngrita unë:
- Për luftën e popullit grek - tha ndër të tjera ai - edhe ne gjithmonë e kemi quajtur një luftë të drejtë, e kemi përkrahur dhe e kemi mbështetur me gjithë zemër. Çdo luftë popullore nuk bëhet vetëm nga komunistët, por nga populli dhe rëndësi ka që komunistët të jenë në krye të saj. Caldarisi, nuk i ka punët mirë dhe përpiqet të shpëtojë me anën e anglo-amerikanëve.
Për sa u përket britmave që bëjnë armiqtë e jashtëm për ndarjen e Shqipërisë, vazhdoi ai, ato bëhen sa për t'ju futur frikën, se në këtë drejtim unë mendoj se, aktualisht, nuk k a ndonjë rrezik. Kjo nuk ndodh nga «dashamirësia» e armiqve, por për një sërë arsyesh. Në radhë të parë, Shqipëria është një vend i lirë, i pavarur, populli atje ka marrë fuqinë dhe do të dijë ta mbrojë pavarësinë e vet, ashtu siç edhe diti ta fitonte. Së dyti, vetë armiqtë e jashtëm kanë kontradikta me njëri-tjetrin në lidhje me Shqipërinë. Asnjëri nga armiqtë nuk do që Shqipëria të jetë vetëm e njërit ose e tjetrit. Në rast se është Greqia ajo që dëshiron ta ketë Shqipërinë të vetën, kjo gjë nuk u leverdis Italisë e Jugosllavisë, që bëhen pengesë e kështu me radhë. Nga ana tjetër, theksoi shoku Stalin, pavarësia e Shqipërisë është njohur dhe është konfirmuar nga deklarata e tre të mëdhenjve - Bashkimit Sovjetik, Anglisë dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Mund të shkelet kjo deklaratë, por nuk është kaq lehtë. Pra, sidoqoftë, Shqipëria e ka të mbrojtur pavarësinë e vet.
Shoku Stalin përsëriti disa herë që po qe se Qeveria Shqiptare do të bëjë një politikë të matur, të zgjuar, largpamëse, atëherë punët e saj do të shkojnë mirë.
Né vazhdim shoku Stalin më këshilloi:
- Ju duhet të shihni mundësitë për të hyrë né marrëdhënie edhe me Italinë, se e keni shtet fqinj, por më përpara të merrni masa për t'u rribrojtur riga veprimtaria e fashistëve italianë.
Duke folur për rëndësinë që ka njohja e vendit tonë né arenën ndërkombëtare më pyeti:
- Cili shtet tjetër troket né portat tuaja për të lidhur marrëdhënie diplomatike? Si i keni ma~ rrëdhëniet me francezët?
- Me francezët, sqarova, kemi marrëdhënie diplomatike. Ata kanë përfaqësinë e tyre né Tiranë dhe ne kemi tonën né Paris.
- Po me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe me Anglinë?
- Nuk kemi marrëdhënie diplomatike - iu përgjigja. - Shtetet e Bashkuara të Amerikës qysh né vitin 1945 ria kanë vënë si kusht për lidhjen e këtyre marrëdhënieve njohjen si të vlefshme të të gjitha marrëveshjeve që ata kanë pasur me qeverinë antipopullore të Zogut. Këto marrëveshje ne nuk mund t'i pranojmë si të ligjshme, sepse kanë karakter skllavërues, dhe këtë gjë e ka ndaluar shprehimisht Kongresi i Përmetit. Anglezët, riga aria e tyre, vazhdova, duan të kenë baza ushtarake né portet tona, pa të ria njohin. Për realizimin e këtyre synimeve ata janë përpjekur prej kohësh.
Né kohën kur ne i kishim asgjësuar forcat naziste dhe kishim çliruar pothuajse gjithë vendin, anglezët nëpërmjet disa misioneve ushtarake që kishin te ne dhe nën maskën e aleatëve të lizftës antifashiste, kërkuan me insistim që, sé toku, si «aleatë», të asgjësonim me një komando të tyre një garnizon gjerman që qëndronte né Sarandë, porti ynë né Jug. Ne e pranuam kërkesën e tyre me kusht që, me të mbaruar operacioni, të ktheheshin menjëherë andej riga vinin, riga deti. Operacioni mbaroi dhe anglezët jo vetëm donin të qëndronin aty, por synonin të futeshin edhe né thellësi të vendit.
Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Nacionalçlirimtare, u dha ultimatum që ata të largoheshin menjëherë, se përndryshe do t'i hidhnim né det me lufté. Pas ultimatumit tonë anglezët hipën né anijet e tyre dhe u kthyen né Greqi. Por riga synimet e tyre ata nuk kanë hequr dorë.
- Shikoni si të jetë më mirë né interes të vendit tuaj - tha Stalini dhe vazhdoi:
- Sa për bazat, që kërkojnë të kenë anglezët né portet tuaja, né asnjë mënyrë mos granoni. T'i ruani mirë portet tuaja.
- Ne nuk do t'i lëshojmë kurrë dhe askujt!
i thashë unë. - Po të vijë puna ne do të vdesitn e ato s'i lëshojmë.
- T'i ruani dhe të mos vdisni - tha shoku Stalin duke qeshur. - Këtu duhet diplomaci.
Pas kësaj u ngrit, na përshëndeti me radhë dhe u largua. Ora ishte 00.15'.
U takuam përsëri pas dica ditësh në një darkë që u shtrua në Kremlin për nder të delegacionit tonë. Shoku Stalin, unë dhe të tjerët ishim ulur rreth tryezës. Edhe në këtë darkë, si në të gjitha takimet e tjera me të, na bënë përshtypje dhe na emocionuan dashuria e madhe e Stalinit për vendin e për popullin tonë, interesimi i tij për të mësuar sa më shumë rreth historisë, kulturës, gjuhës, zakoneve të popullit tonë.
Ai e nisi bisedën duke më pyetur për disa fjalë të gjuhës shqipe:
- Dua të dëgjoj, më tha, si tingëllojnë shqip f jalët: popull, njeri, bukë, dhuratë, grua, burrë, tokë?!
Unë nisa t'i shqiptoja në gjuhën shqipe këta fjalë dhe ai më dëgjonte krejtësisht i përqendruar. Mbaj mend, se për njërën nga fjalët u krijua një situatë humori. Më kishte pyetur se si i thon~- shqip fjalës ruse «dar».
- Peshqesh! - i thashë unë aty për aty.
- Jo, tha, jo! Peshqesh nuk është shqip, por turqisht - dhe qeshi. Kishte një të qeshur shumë të çiltër, të sinqertë, e qeshur që i dilte nga zemra.
Duke dëgjuar shqiptimin e fjalëve të mia në gjuhën shqipe, shoku Stalin më tha:
- Gjuha juaj është mjaft e vjetër, ajo me anë të të folurit është trashëguar nga njëri brez te tjetri. Edhe ky është një fakt që tregon qëndrueshmërinë e popullit tuaj, forcën e tij të madhe për t° mos u asimiluar me gjithë rrebeshet dë ka kaluar.
Lidhur me këto probleme, ai më pyeti:
- Cila është përbëria nacionaie e popullit shqiptar? Ka pakica kombëtare serbe e kroate në Shqipëri?
- Shumica dërrmuese e popullit tonë, i thashë, përbëhet nga shqiptarët, por ka dhe një pakicë të kombësisë greke, (afërsisht 28 mijë veta) dhe fare pak maqedonas, (gjithsej pesë fshatra të ;-o!z1a), kurse serbë e kroatë nuk ka.
- Sa besime fetare ka në Shqipëri - pyeti .më te-shoku Stalin - dhe ç'gjuhë flitet?
- Në Shqipëri, u përgjigja unë, ka tri besime fetare: mysliman. ortodoks dhe katolik. Popullsia që kultivon këto tri besime është e të njëjtit komb, shqiptare, prandaj edhe gjuha që përdoret është vetëm shqipja, me përjashtim të pakicës kombëtare greke që flet gjuhën e saj amtare.
Gjatë kohës që flisja, Stalini herë pas bere nxírrte llullën e tij dhe e mbushte me duhan. Vura re se nuk përdorte ndonjë duhan të veçantë, por mente cigare «Kazbek», i shkoqte, e hiqte letrën, ndërsa duhanin e hidhte në llullë. Pasi dëgjoi përgjigjen time, më tha:
- Ju jeni një popull i veçantë, sikurse janë edhe persianët e arabët, që kanë të njëjtën fe me turqit. Par aardhësit tuaj kanë ekzistuar para romakëve dhe turqve. Çështja e fesë s'ka të bëjë me kombësinë dhe shtetësinë.
Dhe ndërsa vazhdonim të bisedonim, më pyeti
- Ju, shoku Enver, e hani mishin e derrit?
- Po ! - i thashë.
- Feja myslimane ua ndalon këtë gjë besimtarëve të saj - tha ai - zakon i vjetër që i ka ikur koha. Sidoqoftë, vazhdoi, çështja e besimeve fetare duhet pasur mirë parasysh, duhet vepruar me shumë kujdes, se nuk mund të merren nëpër këmbë ndjenjat fetare të popullit. Këto ndjenja janë kultivuar prej shekujsh në njerëzit dhe duhet vepruar me shumë maturi se ky qëndrim ka vlerë për kampaktësinë dhe unitetin e popullit.
Gjithë darka kaloi në një atmosferë shumë të ngrohtë, shumë shoqërore. Shoku Stalin, pasi ngriti një dolli për ushtrinë shqiptare dhe ushtrinë sovjetike më hapi përsëri çështjen e luftës së popullit grek. Fliste me simpati të thellë për popullin trim e liridashës grek, për heroizmat, për sakrificat dhe për gjakun që derdhte në luftën e tij të drejtë.
- Edhe ne, edhe ju, gjithë revolucionarët dhe popujt jemi me luftën e drejtë të popullit grek, me kërkesat e tij për liri e demokraci. Mbështetja dhe përkrahja jonë ideologjike dhe politike atyre s'do t'u mungojnë kurrë - tha midis të tjerash shoku Stalin. - Ju, vazhdoi ai, që jeni në kufi me Greqinë, në mënyrë të veçantë duhet të keni kujdes e të jeni vigjilentë për të përballuar çdo provokacion të monarko-fashistëve kundër vendit tuaj.
Gjatë darkës u ngritën dolli për të gjithë shokët me radhë. U ngrit dolli edhe për Omer Nishanin*. *( Në atë kohë President i Presidiumit të Kuvendit Popullor rtë RPSH.)
Molotovi, duke ngritur herë pas here gotën më nxiste të pija më shumë dhe, kur pa se unë s'po ia plotësoja dëshirën, më pyeti:
- Pse kaq pak?! Ju mbrëmë pitë më shumë!
- Ah, mbrëmë! Mbrëmë ishte ndryshe puna - i thashë, duke qeshur.
Molotovi atë çast iu drejtua shokut Stalin:
Mbrëmë, tha, isha në darkë me shokun Enver te Vishinski. Na erdhi lajmi se dje më 31 mars Enver Hoxhës në Tiranë i lindi djalë. Nga gëzimi pimë diçka më tepër.
- Urime! - më tha atë çast Stalini dhe më drejtoi goo-tën. - Le të pimë një shëndet për djalin e vogël dhe shoqen tuaj !
E falënderova shokun Stalin, duke i uruar shëndet e jetë të gjatë për të mirën e Partisë Bolshevike e të shtetit sovjetik, për të mirën e revolucionit e të marksizëm-leninizmit.
Kaluam disa orë në këtë ambient kaq të ngrohtë, të përzemërt familjar. Si mua ashtu edhe gjithë shokëve tanë na kanë mbetur të pashlyera në kujtesë sjelljet dhe tiparet e Stalinit të lavdishëm, e atij njeriu emri dhe vepra e të cilit u futnin dridhmën armiqve imperialistë, fashistë, trockistë, reaksionarëve të çdo ngjyre, kurse komunistëve, proletarëve, popujve u ngjallnin gëzim e entuziazëm, u shtonin besimin dhe forcat tek e ardhmja.
Gjatë gjithë darkës ai ishte me humor shumë të mirë, i gëzuar, i qeshur, tepër i vëmendshëm në bisedat e lira që bënim dhe përpiqej që gjithë të pranishmit ta ndienin veten sa më të lirshëm. Rreth orës 23 të darkës Stalini na propozoi:
- Shkojmë pimë nga një kafe?
U ngritëm të gjithë dhe shkuam në sallën ngjitur. Ndërsa po na servirej kafeja, në një tavolinë pranë dy shokë sovjetikë, duke qeshur, po mundoheshin ta bindnin Xhafer Spahiun të pinte edhe ca. Xhaferi i kundërshtonte e diçka u thoshte. Stalini, i vëmendshëm, i vuri re, e gjithë shaka iu drejtua shokëve sovjetikë:
- Aa, nuk është e drejtë ` Ju nuk jeni në kushte t.ë barabarta me mikun, jeni dy me një!
Të gjithë qeshëm dhe vazhduam të bisedojmë e të bëjmë shaka si në një rreth të ngushtë familjar. Pastaj Stalini u ngrit përsëri:
- Shokë, na tha, tani ju ftoj të shkojmë në kinema.
U ngritëm të gjithë dhe Stalini na çoi në kinemanë e Kremlinit, ku zgjodhi vetë filmat që pa delegacioni ynë. Ishin disa filma dokumentarë me ngjyra. që paraqitnin pamje nga vende të ndryshme të Bashkimit Sovjetik si dhe filmin «Nusja e largët».
Këtu mbaron edhe vizita jonë e dytë te Stalini.
TAKIMI I TRETE