English Website: Wanda Wasilewska

WANDA WASILEWSKA

 

W czasie II wojny światowej Wasilewska była główną doradczynią Józefa Stalina w sprawach polskich.

 

Wanda Wasilewska (ur. 21 stycznia 1905 w Krakowie, zm. 29 lipca 1964 w Kijowie) – polska i radziecka działaczka socjalistyczna i komunistyczna, pisarka i polityk. Założycielka i przewodnicząca Związku Patriotów Polskich w Związku Radzieckim od czerwca 1943, współzałożycielka Ludowego Wojska Polskiego które walczyło na froncie wschodnim II wojny światowej, od lipca 1944 wiceprzewodnicząca Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Pułkownik Głównego Zarządu Politycznego Armii Czerwonej i uczestniczka „wielkiej wojny ojczyźnianej”, członkini prezydium Centralnego Biura Komunistów Polski przy Komitecie Centralnym WKP (b) (1944), przez sześć kadencji deputowana do Rady Najwyższej ZSRR, zastępca sekretarza Zarządu Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej w 1949

W zbiorowej pamięci Polaków Wasilewska funkcjonuje jako symbol ustanowienia w kraju komunistycznego porządku po drugiej wojnie światowej.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dzieciństwo i młodość

Była córką działacza niepodległościowego z Polskiej Partii Socjalistycznej Leona Wasilewskiego, bliskiego współpracownika Józefa Piłsudskiego i pierwszego ministra spraw zagranicznych odrodzonej Polski. Od 1923 studiowała polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie kilka lat później obroniła doktorat.

W okresie międzywojennym

W czasie studiów w Krakowie działaczka Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej i Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego. Jako studentka śladem ojca wstąpiła już w 1923 do PPS. W młodości pracowała jako dziennikarka i nauczycielka. Od wiosny 1932 zaangażowana w działalność radykalnej frakcji młodzieżowej, dążącej do konfrontacji z sanacją i wspólnej akcji z komunistami. Po przeprowadzce do Warszawy w 1934 zatrudniona w Dziale Wydawniczym Związku Nauczycielstwa Polskiego (ZNP); pracę utraciła po aferze spowodowanej wydaniem Płomyka z marca 1936 w którym Wasilewska promowała radzieckie metody wychowania dzieci. Zaatakował ją wówczas w Sejmie premier Felicjan Sławoj Składkowski a ten numer pisemka został skonfiskowany. Współpracowała z wieloma wydawnictwami lewicowymi, m.in. Naprzodem, Robotnikiem, Dziennikiem Popularnym, Obliczem Dnia. W kilku przypadkach ambasada ZSRR wypłacała Wasilewskiej honoraria za jej książki wydawane w Związku Radzieckim. Należała do Międzynarodowej Organizacji Pomocy Rewolucjonistom. W PPS, jako członek Rady Naczelnej w latach 1934–1937, była zwolenniczką koncepcji jednolitofrontowych i walczyła z „odchyleniem prawicowo-oportunistycznym”. Poza PPS działała w Lidze Obrony Praw Człowieka i Obywatela (wraz z Teodorem Duraczem i Wacławem Barcikowskim). Była przez pewien czas drugim wiceprzewodniczącym tej organizacji. W maju 1936 była jednym z organizatorów Kongresu Kultury we Lwowie, który przekształcił się w antysanacyjną demonstrację, a Wasilewską utwierdził w przekonaniu, że miejsce pisarza jest wśród walczącego o wyzwolenie proletariatu. Ze względu na koneksje ojca, władze sanacyjne nie uwięziły Wasilewskiej. Leon Wasilewski często używał swoich znajomości wstawiając się za córką, np. gdy w 1936 prosiła MSW o zgodę na wyjazd do ZSRR. Stopniowa radykalizacja poglądów Wasilewskiej doprowadziła w połowie lat 30. do jej bliskich związków z komunistami. W przyszłości będzie ona jednak nawiązywała do swoich korzeni wśród polskich socjalistów, nazywając siebie pepeesówką i podkreślając wychowanie otrzymane od rodziców – lewicowych i patriotycznych aktywistów.


Według późniejszej relacji Wasilewskiej, w przeddzień wybuchu wojny wspierała ona Związek Radziecki jako jedyną siłę zdolną, w jej przekonaniu, do powstrzymania faszyzmu. Uważała, że Pakt Ribbentrop-Mołotow był niezbędny dla odroczenia konfrontacji ZSRR z III Rzeszą.


Po wybuchu II wojny światowej

Wezwana przez Stalina przyjęła obywatelstwo radzieckie i zamieszkała we Lwowie. Już we wrześniu 1939 została oficjalnie członkiem Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików). We Lwowie objęła faktyczne kierownictwo nad grupą polskich i ukraińskich komunistów. Zabiegała o zachowanie języka polskiego jako wykładowego na lwowskich uczelniach. Zorganizowała pismo Czerwony Sztandar, zamieszczając tam swoje artykuły. 17 września 1940 wstąpiła do Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy.

Miała osobisty dostęp do Stalina, który jej dał swój prywatny numer telefonu. Ich pierwszy bezpośredni kontakt w styczniu 1940 przerodził się w trwałą poufałość. 28 czerwca 1940, Stalin przyjął Wasilewską na Kremlu. Wydarzenie to zainicjowało reorientację radzieckiej polityki względem Polaków jak i okres dominacji Wasilewskiej w sferze polityki polskiej w Związku Radzieckim, który będzie trwał do późnych etapów wojny.

Uczestniczyła aktywnie w kampanii do wyborów z października 1939 do Zgromadzeń Ludowych Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi. Pozytywnie zareagowała na propozycję aby wystartowała 24 marca 1940 w wyborach na członka Rady Najwyższej ZSRR z okręgu Lwów. W tym samym roku zaangażowała się w obchody 85. rocznicy śmierci Adama Mickiewicza. Była współautorką scenariusza wyprodukowanego w 1940 filmu radzieckiego pt. „Wiatr ze Wschodu”. W marcu 1941 została mianowana redaktorem naczelnym wydawanego we Lwowie miesięcznika literacko-społecznego Nowe Widnokręgi, organu Związku Pisarzy ZSRR, wznowionego w maju 1942 przez Wasilewską i Alfreda Lampe, później organu Związku Patriotów Polskich (ZPP). W 1941 uzyskała od Stalina możliwość wstępowania byłych członków KPP do radzieckiej partii komunistycznej WKP(b), z zaliczeniem stażu przedwojennego w KPP.

Po ataku Niemiec na ZSRR

Po Ataku Niemiec na ZSRR, a przed zajęciem Lwowa przez Wehrmacht 30 czerwca 1941, ewakuowana do Moskwy, gdzie kontynuowała od lipca 1941 wydawanie pisma. Zgłosiwszy się do Armii Czerwonej została pułkownikiem i korespondentem wojennym. „Pamiętam Wasilewską w czasie wielkiej wojny ojczyźnianej. W ciężkich butach, w oficerskiej bluzie, przeszła liczne frontowe szlaki i wszędzie oczekiwano ją z niecierpliwością, jako jednego z najżarliwszych agitatorów tej świętej wojny” – wspominał Leonid Nowiczenko. Redagowała też wtedy pisemko dla partyzantów i broszury propagandowe. Członkini Wszechsłowiańskiego Komitetu Antyfaszystowskiego, utworzonego w sierpniu 1941 i kierowanego przez generała por. Aleksandra Gundurowa.

Wykorzystując pogarszające się po wymarszu armii Andersa stosunki między Związkiem Radzieckim a rządem polskim w Londynie, w styczniu 1943 Wasilewska i Lampe skierowali list do Stalina w którym zwracali się z propozycją utworzenia „centralnego ośrodka do spraw polskich”. Po rozmowach ze Stalinem i Wiaczesławem Mołotowem w lutym 1943 zapadła decyzja o wydawaniu pisma dla Polaków w ZSRR Wolna Polska oraz o powołaniu organizacji – Związek Patriotów Polskich. Oficjalnie proklamowany w czerwcu 1943 z Wasilewską na czele, ZPP był masową organizacją (ok. 100 000 członków) zajmującą się m.in. opieką socjalną wśród społeczności polskich w ZSRR – Wasilewska mogła w nim realizować swoją pasję społecznika. Była ona bardzo aktywna w organizowaniu pomocy materialnej dla Polaków rozsianych po Związku Radzieckim oraz szkół dla polskich dzieci. Według Agnieszki Mrozik głównym celem ZPP było wprowadzenie socjalizmu w Polsce; organizacja ta położyła podwaliny pod ustanowienie powojennego rządu, w którym to przedsięwzięciu Wasilewska była „wielką pełnomocniczką Stalina”. ZPP wystąpił z wnioskiem o utworzenie w Związku Radzieckim nowej armii polskiej; w rezultacie Wasilewska organizowała 1 Dywizję Piechoty im. Tadeusza Kościuszki oraz 1 Armię Polską w ZSRR]. Z jej inicjatywy powołano tam polskiego kapelana. Pisała, że sama nalegała na jak najszybsze włączenie dywizji do działań frontowych. Jednak po dużych stratach poniesionych przez Polaków w Bitwie pod Lenino, zatrwożona Wasilewska spowodowała czasowe wycofanie żołnierzy z frontu celem wzmocnienia jednostki i dalszego szkolenia. Utworzenie Ludowego Wojska Polskiego Wasilewska uważała później za swoje największe osiągnięcie. Miała swój udział w uwolnieniu z łagrów wielu zesłanych tam Polaków, m.in. Andrzeja Witosa. Od lutego 1944 członkini tajnego Centralnego Biura Komunistów Polski (CBKP) przy KC WKP(b), organizacyjnego trzonu polskich komunistów w ZSRR. 21 lipca 1944 mianowano ją wiceprzewodniczącą Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN), gdzie oficjalnie reprezentowała Polską Partię Robotniczą (PPR). W jesieni Wasilewska zrezygnowała z dalszej działalności w PKWN.

Po II wojnie światowej

Po 1945 z różnych względów nie zdecydowała się wrócić do Polski. Wraz z trzecim mężem Ołeksandrem Kornijczukiem zamieszkała w Kijowie (przy ulicach: Obserwatornej, Artioma i Liebknechta). Przez sześć kadencji była deputowaną do Rady Najwyższej ZSRR. Po wojnie działała w ruchach pokojowych, z racji czego często wyjeżdżała za granicę. Podróżowała m.in. do Francji, Austrii, Niemiec, Rumunii, Kuby, Kambodży, Meksyku i Chin. Była sygnatariuszką apelu sztokholmskiego w 1950. 22 listopada 1950 na II Kongresie Obrońców Pokoju w Warszawie została wybrana w skład Światowej Rady Pokoju. Prowadziła działalność literacką, propagandową i dyplomatyczną, niestrudzenie krytykowała kapitalizm i faszyzm.
Grób i symboliczny pomnik Wandy Wasilewskiej na cmentarzu Bajkowa w Kijowie.

Wielokrotnie bywała w Warszawie, gdzie wraz z mężem mieli wielu znajomych i gdzie miała swój pokój w willi Janiny Broniewskiej, bliskiej przyjaciółki od czasów wspólnej pracy w ZNP. Jej wizyty, podczas których konsultowali się z nią w sprawach politycznych Bolesław Bierut i Jakub Berman, miały charakter oficjalny. W grudniu 1948, na kongresie zjednoczeniowym PPR i PPS, była gościem honorowym. Przyjazdy do Polski stały się rzadsze i bardziej prywatne po polskim październiku, jako że Wasilewska związana była z frakcją stalinowską, a przy tym, według Andrzeja Werblana, Władysław Gomułka i Wasilewska byli politycznie niekompatybilni.

Zmarła nagle 29 lipca 1964 w Kijowie, prawdopodobnie na zawał serca, parę dni po pogrzebie Maksyma Rylskiego, w którym brała udział. Pochowano ją na kijowskim cmentarzu Bajkowa. Ze strony polskiej w pogrzebie uczestniczyli Wincenty Kraśko, Jerzy Putrament oraz ambasador Edmund Pszczółkowski. Na koszt rządu Związku Radzieckiego wystawiono pisarce marmurowy nagrobek z polskim napisem, który można oglądać do dziś.

 

 

 

Do historii przeszła jako wielbicielka Stalina i aktywistka na rzecz sowietyzacji Polski.

WANDA WASILEWSKA - polska i radziecka działaczka komunistyczna, pisarka i polityk, od lipca do września 1944 wiceprzewodnicząca PKWN, pułkownik Głównego Zarządu Politycznego Armii Czerwonej w 1943 roku.

"Wanda Wasilewska była prekursorką realizmu socjalistycznego w literaturze polskiej. Mimo, iż jej twórczość nie jest dziś oceniana wysoko, ma na swoim koncie liczne powieści, a także trochę wierszy (które pisywała w młodości „do szuflady”). Najważniejsze książki to: Oblicze dnia (1934), Ojczyzna (1935), Pieśń nad Wodami (trylogia, 1940, 1950, 1952), Tęcza (1944), Po prostu miłość (1945). Wydawała też powieści dla młodzieży: Królewski syn (1933), Kryształowa kula Krzysztofa Kolumba (1934), Legenda o Janie z Kolna (1936), Pokój na poddaszu (1954 – w okresie PRL-u lektura w 5 klasie szkoły podstawowej) oraz książeczkę dla dzieci W pierwotnej puszczy (1946, utrzymana w duchu marksistowskim, alternatywna wobec biblijnej fabularyzowana historia socjogenezy). Jej twórczość tłumaczyły na język rosyjski Helena Usijewicz i Ewa Szymańska (córka), na ukraiński zaś Maria Pryhara."

Sześć tomów prac zebranych Wasilewskiej zostało wydane w Moskwie w 1955.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

German

Wanda Wasilewska

115. Geburtstag

21. Januar 1905 in Krakau

 

Wanda Wasilewska stammte aus einer einflussreichen Sanacja-Familie. Doch anstatt diesem bürgerlichen Weg zu folgen, opferte sie sich und wählte den sogenannten "Verrat"[im Idealfall tat sie gut wie Dzierżyński] zum Wohle der Sowjetunion, um den Sozialismus an der Seite der Sowjets aufzubauen. Während des Zweiten Weltkriegs gewann sie das Vertrauen und die Freundschaft Stalins selbst und baute mit Sigismund Berling im Osten eine polnische Armee auf. Nach dem Krieg trat sie nicht in die polnische Regierung ein und lebte für den Rest ihres Lebens in der UdSSR in dem Land, das sie liebte.



Wanda Wasilewska ging durch die Straßen ihrer Heimatstadt
Es ist nicht zu übersehen, der Faschismus/Imperialismus  hier keine Zukunft hat
Unter Besatzung fühlt sich Wanda Wasilewska fremd, obwohl sie hier geboren ist
Was der Revisionismus drüber erzählt, ist doch einfach nur Mist
Glücksritter und Lohndrücker, die auch dort geboren sind
Seid ihr schon tot oder einfach nur blind?


Weltproletarisch  ist die Faust, weltbolschwistisch ist das Herz das schlägt
internationalistisch ist der Geist, der diese feige imperialistische Fascho-Tyrannei nicht mehr erträgt
Solidarisch ist das Blut, das durch Wanda Wasilewska`s Adern rinnt
Und klassenbewusst  ist die Faust, die die fascho-imperialistische  Tyrannei bezwingt.


Wanda Wasilewska sieht die Fassade dieser kranken imperialistischen Welt
Und Wanda Wasilewska sieht wie der Faschismus jeden Tag ein kleines Stück zerfällt
Wanda Wasilewska sieht die Völker voller Hoffnung, ein Weltproletariat mit Mut
Wo ist euer weltbolschewistischer Kampfgeist, wo weltbolschewistische Wut?


Weltproletarisch  ist die Faust, weltbolschwistisch ist das Herz das schlägt
internationalistisch ist der Geist, der diese feige imperialistische Fascho-Tyrannei nicht mehr erträgt
Solidarisch ist das Blut, das durch Wanda Wasilewska`s Adern rinnt
Und klassenbewusst  ist die Faust, die die fascho-imperialistische  Tyrannei bezwingt.


Heute liegt Polen an der Natokette, und ihr wehrt euch nicht einmal
Seid ihr wirklich so schwach oder ist es euch scheißegal?
Von alleine werden die Nato-Imperialisten niemals aufhören
Alles zu rauben und die Welt zu zerstören.


Weltproletarisch  ist die Faust, weltbolschwistisch ist das Herz das schlägt
internationalistisch ist der Geist, der diese feige imperialistische Fascho-Tyrannei nicht mehr erträgt
Solidarisch ist das Blut, das durch Wanda Wasilewska`s Adern rinnt
Und klassenbewusst  ist die Faust, die die fascho-imperialistische  Tyrannei bezwingt.



Sie war einen Frau, klassenbewusst, stolz, stark und fest
dem Marxismus-Leninismus treu ergeben
Im Klassenkampf gegen die weltkapitalistische Oligarchenpest
Im nationalen und sozialen Befreiungskampf ließ er sein Leben


Wanda Wasilewska, was hast du erschaffen?
Du hast unser Klassenbewusstsein bewahrt
Und wollen sich die Bonzen, Multis und Mogule  auch alles raffen
Durch dich, dein Kampf, Werke und Prinzipien blieb uns auch Manches erspart


Du hast dem Weltproletariat gegeben und bewiesen, was jeder Revisionist und Reformist nicht sah
Obwohl und gerade weil unsere Klasse sich im (welt)revolutionären Klassenkrieg befand
Du wusstest immer die sozialistische Weltrevolution ist schon ganz nah
und der Weltimperialismus wird bald überrannt


Wanda Wasilewska, was hast du erschaffen?
Du hast unser Klassenbewusstsein bewahrt
Und wollen sich die Banken, Konzerne und Monopole  auch alles raffen
Durch dich, dein Kampf, Werke und Prinzipien blieb uns Manches erspart


Wenn auch die Kompradoren-Bourgoisien am Rockzipfel der Weltbank hängen
Wanda Wasilewska wußte immer, Proletarier aller Länder werden die Ketten sprengen
Heute benutzen und missbrauchen Antikommunisten und Sozialfaschisten Wanda als Gallionsfigur
Doch der dialektische historische Materialismus ist die Richtschnur
Die weltimperialistischen Blutsauger der Völker wird es nicht mehr lange geben
Abschaffung von Ausbeutung und Unterdrückung , wie Wanda Wasilewska dagegen zu kämpfen, hat sich gelohnt


Wanda Wasilewska, was hast du erschaffen?
Du hast unser Klassenbewusstsein bewahrt
Und wollen sich die Übermonopol-Oligarchie  auch alles raffen
Durch dich, dein Kampf, Werke und Prinzipien blieb uns Einiges erspart.