SHQIP

Mirë se vini

 

 

75 vjet

Pushtimi ushtarak fashist italian në Shqipëri

(7 prill – 12 prill, 1939)

 

''Ne vitin 1939, kur Evropa heshtte, bijte e vendit tone binin ne fushen e nderit per nje ceshtje te drejte, qe pak me vone do te behej ceshtje e mbare njerezimit.
Fashistet italiane mund te na zaptonin, por kurre s'do te na derrmonin, ne e kishim kocken te regjur nga mjerimet, qe kishin pllakosur vendin tone shekuj me radhe''.

ENVER HOXHA

 

 

 

Por pavarësinë e shpallur dhe të njohur, Shqipëria nuk e gëzoi për shumë kohë. Vetë fuqitë e mëdha filluan të komplotonin kundër Shqipërisë për të siguruar nënshtrimin e saj ekonomik e politik. Nga ana tjetër shtetet fqinje nuk kishin hequr dorë nga synimet e vjetra shoviniste për ta coptuar midis tyre Shqipërinë.
Pastaj erdhi lufta e parë botërore gjatë së cilës Shqipëria pësoi një varg fatkeqësish të tjera. Pas luftës së parë botërore u deshën përpjekje të mëdha për ta çliruar vendin nga ushtritë okupatore të huaja. Dhe kur Shqipëria u rimëkëmb përsëri si shtet i pavarur dhe me revolucionin e qershorit 1924 hyri në rrugën e ndërtimit të një shteti demokratiko-borgjez, pa shkuar shumë kohë, në fund të atij viti, me ndihmën e fuqive imperialiste dhe me përkrahjen e bejlerëve të vendit, në Shqipëri u vendos regjimi reakcionar i Ahmet Zogut, i cili me politikën e tradhëtisë kombëtare shpejtoi dhe lehtësoi pushtimin e Shqipërisë nga Italia fashiste me 7 Prill 1939.
Me gjithë këto fatkeqësi shqiptarët nuk u ligështuan. Përkundrazi, me energji të shumëfishuara, ndonse kishte përballë një armik të fuqishëm siç ishte Italia fashiste, populli shqiptar e vazhdoi luftën e vet heroike, sidomos pas 8 Nëndorit 1941, kur gjeti udhëheqësen besnike dhe të talentuar, partinë komuniste shqiptarë, deri sa korri fitoren historike të çlirimit të plotë të Shqipërisë dhe të vendosjes së bashku me pavarësinë e vërtetë të atdheut dhe të një regjimi demokratik popullor. Me 28 Nëndor 1944, qeveria demokratike shqiptare e
kryesuar nga udhëheqësi i luftës nacional-çlirimtare shoku Enver Hoxha, hyri në Tiranën e çliruar disa ditë më parë, i pritur me një entuziazmë të papërshkruar, nga populli heroik i kryeqytetit. Po atë ditë shoku Enver Hoxha, e filloi fjalimin e tij historik duke e evokuar ditën e madhe të 28 Nëndorit 1912 dhe plakun e urtë, trim e të pavdekshëm, Ismail Qemalin.

 

 

 

 

 

Historia e Partisë së Punës së Shqipërisë


Pushtimi i Shqipërisë ishte pjesë e planit të përgjith-shëm që fuqitë fashiste kishin filluar të vinin në jetë përvendosjen e sundimit botëror. Politika e lëshimeve të njëpas-njëshme që bënin Anglia, Franca, SHBA i kishte nxitur mëshumë synimet agresive të fashizmit. Bisedimet me BashkiminSovjetik, që patën filluar më 1939 Anglia dhe Franca nën pre-sionin e opinionit publik, u përdorën nga këto fuqi si perdepër të fshehur orvatjen për marrëveshje me Hitlerin. Për këtëarsye, Bashkimi Sovjetik, me qëllim që të fitonte një farë kohe, të forconte mbrojtjen dhe të mos hynte vetëm në njëluftë në dy fronte — kundër Gjermanisë dhe Japonisë, për-fundoi në gushtin e vitit 1939 traktatin e mossulmimit meGjermaninë. Në fillim të shtatorit, pasi hitlerianët sulmuanPoloninë, Anglia dhe Franca, të ndodhura përballë agresionitfashist që po drejtohej edhe kundër tyre, i shpallën luftë Gjer-manisë naziste.
Lufta e Dytë Botërore filloi kështu si një luftë midis dyblloqeve kryesore imperialiste. Ajo ishte rrjedhim i kontra-diktave të pashmangshme të sistemit kapitalist në epokën ekrizës së tij të përgjithshme. Por nga ana tjetër kundër agre-sionit e skllavërisë fashiste ishin ngritur popujt. Lufta e tyrepër mbrojtjen e lirisë e të pavarësisë dhe për çlirim nga zgje-dha e huaj ishte një luftë e drejtë antifashistc.
Vendosja e regjimit Me pushtimin e Shqipërisë nga Ita-fashist të pushtimit lia, për popullin shqiptar filloi periudha e rëndë e robërisë fashiste. Pushtuesit italianë ruajtën të paprekur rendin çifligaro-bor-gjez. Nga ana tjetër ata vunë menjëherë në zbatim një plantë gjerë masash politike, ekonomike dhe administrative, tëcilat kishin për qëllim të ligjësonin dhe të forconin regjimine pushtimit.
Këtë qëllim fashistët italianë u përpoqën ta arrinin meanën e demagogjisë e të forcës. Për të fshehur aneksimin atamblodhën në Tiranë «Asamblenë Kushtetuese», e cila shpalli«bashkimin personal» të Shqipërisë me Italinë, i dhuroi mbre-tit italian, Viktor Emanuelit III, kurorën e Shqipërisë dhe kri-joi qeverinë kukull shqiptare, të kryesuar nga çifligari i madh,Shefqet Vërlaci. Në të vërtetë Shqipëria u kthye në një pro-vincë të perandorisë italiane, ku u vendos diktatura fashiste. «Mëkëmbësia (Luogotenenza) e Përgjithshme» italiane ush-tronte në emër të mbretit gjithë pushtetin shtetëror, duke zba-tuar besnikërisht urdhrat e qeverisë së Romës. Qeveria ku-kull shqiptare nuk ishte veçse një përçuese e thjeshtë e vull-netit të diktatorit fashist Musolinit dhe Mëkëmbësit të Përgjith-shëm. Ministria e Jashtme shqiptare u mbyll. Të drejtat e saji kaluan Ministrisë italiane të Punëvc të Jashtme. Ministritë etjera drejtoheshin në të vërtetë nga «këshilltarët» italianë.Forcat e armatosura shqiptare u bënë pjesë e ushtrisë pera-ndorake dhe vareshin nga komanda italiane. Konventa mbi
«barazinë e të drejtave civile dhe politike• në Shqipëri mi-dis shtetasve italianë e shqiptarë u shoqërua me vërshimin edhjetëra mijë kolonëve italianë (punëtorë, bujq, specialistë,arsimtarë, sipërmarrës, tregtarë, nëpunës e të tjerë). Këta bash-kë me trupat e pushtimit përbënin forcën që kishte për që-Ilim, përveç të tjerave, kolonizimin dhe fashistizimin e plo-të të vendit.
Pushtuesit italianë i shpallën zyrtarisht Italinë dhe Shqi-përinë «një tokë të vetme». Kapitali italian vërshoi pa asnjëpengesë në Shqipëri dhe u bë zot i plotfuqishëm i ekonomisësë vendit, duke e shndërruar plotësisht këtë në një bazë Iën-dësh të para dhe në një treg vetëm për mallrat e veta.
Qeveria italiane filloi gjithashtu përgatitje të ethshme përta bërë Shqipërinë një bazë ushtarake që do të shërbente përagresionin kundër vendeve fqinje të Ballkanit.
Në politikën e vet të pushtimit dhe të shndërrimit tëShqipërisë në një provincë të Italisë qeveria e Musolinit gjetipërkrahjen e plotë nga ana e klasave sunduese reaksionare tëvendit. Qysh para 1939-s Italia fashiste kishte krijuar në ra-dhët e këtyre klasave dhe në radhët e të mërguarve politikëborgjezë një agjenturë të fortë, e cila i shërbeu besnikërishtpër skllavërimin e popullit shqiptar.
Çifligarët shqiptarë kanë qenë gjithnjë të lidhur me sun-duesit e huaj, të cilët u siguronin privilegjet klasore. dhe tëprirur për të vënë interesat e pronës mbi ato të kombit. Sibartës tradicionalë të korruptimit politik. duke gjetur te fa-shizmi italian mbrojtësin e interesave të tyre klasore, ata nuke patën vështirë të braktisnin Zogun. të lidheshin ngushtë mepushtuesit italianë dhe të përkrahnin pa rezerva politikën etyre në Shqipëri. Të njëjtat interesa i hodhën në prehrin efashizmit edhc bajraktarët. Pushtuesit italianë i bënë ata veglatë verbra të fashizmit në Shqipëri.
Interesat e atdheut i tradhtoi edhe borgjezia reaksionareshqiptare, pjesën më të rëndësishme të së cilës e përbënteborgjezia e madhe tregtare. Ajo kishte hequr dorë prej kohëshnga lufta për mbrojtjen e lirisë e të pavarësisë së vendit dheishte shndërruar në një forcë kundërrevolucionare e antiko-mbëtare. Pushtimi fashist i dha hov zhvillimit të tregtisë.Tregtarët e mëdhenj shqiptarë së bashku me çifligarët e menëpunësit e lartë fashistë u bënë ndërmjetës e bashkëpunëtorë të monopoleve italiane për shfrytëzimin e popullit shqip-tar. Edhe mjaft pronarë të atyre fabrikave të vendit që umbyllën për shkak të vështirësive të krijuara nga konkurrcncae industrisë italiane u hodhën në tregti dhe grumbulluan ka-pitale të rëndësishme. Borgjezia e madhe u bë kështu njështojcë e pushtuesve. Vegël e fashizmit u bë edhe kleri reak-sionar.
Përfaqësuesve të këtyre klasave e shtresave shoqërore. qëpërbënin reaksionin shqiptar, pushtuesit u dhanë vende të rë-ndësishme në administratën fashiste, duke shpresuar se meanën e tyre do të siguronin një sundim të qetë në Shqipëri.
Pasojat e vendosjes së regjimit fashist i ndjeu shumëshpejt populli shqiptar. Ai humbi krejt lirinë e pavarësinëkombëtare. Në burgjet dhe në kampet e internimit të Italisëu dërguan qysh në fillim qindra patriotë. Fashistët krijuannjë aparat të fuqishëm policor për të gjurmuar «personat edyshimtë për regjimin». Nëpunësit u detyruan të betoheshinpër besnikërinë ndaj mbretit, përndryshe pushoheshin nga pu-na. Ligjet fashiste krijuan në gjithë vendin një atmosferëterrori e pasigurie.
Nga ana tjetër, u shua shumë shpejt mendimi i rremë ipërmirësimit të gjendjes ekonomike. i krijuar në muajt eparë nga zgjerimi i ndërtimeve, sidomos me karakter ushta-rak, që kishte zhdukur përkohësisht papunësinë dhe nga mbu-shja e tregut me mallra italiane më të lira se më parë. Pu-nishtet zejtare filluan të mbylleshin njëra pas tjetrës ngakonkurrenca e fortë e industrisë italiane. Rrënimi i zejtarëvemori karakter të përgjithshëm. Punëtora shqiptarë ishin tëdetyruar të punonin 10 orë në ditë me një pagë që, në kushtete rritjes së vazhdueshme të çmimeve, ishte një mëditje urie.Diskriminimi ndaj punëtorëve shqiptarë në krahasim me pu-nëtorët italianë pas pushtimit mori përpjesëtime edhe më tëmëdha. Për punëtorët shqiptarë nuk kishte as mbrojtje e assigurim në punë. Sipërmarrjet italiane kishin të drejtë tazgjatnin ditën e punës kur e gjykonin të nevojshme.
Grabitjet sistematike të pushtuesve prekën rëndë edheinteresat e fshatarëve. Dorëzimi i detyrueshëm i prodhimevebujqësore me çrnime shumë të ulëta, shpronësimi i fshatarëvetë vegjël nga bankat italiane dhe rrëmbimi i mijëra hektarëvetokë për nevojat ushtarake e thelluan procesin e varfërimit tëmasave fshatare.

Fillimet e lëvizjes nacionalçlirimtare. Humbja e lirisë.
Në rend të ditës: dhe e pavarësisë bashkimi i komunistëve kombëtare preku thellë ndjenjat
tradicionale të atdhedashurisë së flaktë dhe të krenarisë kombë-tare të popullit shqiptar. Urrejtja për pushtuesit erdhi gjithnjëduke u rritur. Kjo urrejtje u shpreh në forma të ndryshme: nësabotimin e planeve për italianizimin e fashistizimin e popullitshqiptar, në kundërshtimin për t'u regjistruar në partine dheorganizatat e tjera fashiste, në qëndresën kundër ligjeve të re-gjimit të pushtimit etj. Në qëndresën antifashiste dalloheshinsidomos punëtorët dhe rinia shkollore.
Lëvizja punëtore në kushtet e pushtimit mori karakterpolitik antifashist të theksuar. Fabrikat e kantieret e mëdhau bënë vatra të luftës kundër shfrytëzuesve kapitalistë dhekundër pushtuesve. Greva të shpeshta e të shumta shpërthyennë qytete të ndryshme. Me anën e tyre punëtorët jo vetëmluftonin për kërkesa ekonomike. por edhe shprehnin zemëri-min e sabotonin prodhimin për pushtuesit.
Çerdhe të një lëvizjeje të zjarrtë kundër fashizmit u bënë shkollat e mesme. Edhe përpara pushtimit rinia shkolloreishte dalluar për ndjenjat e saj patriotike e demokratike. Nënndikimin dhe udhëheqjen e grupeve komuniste ajo ishte bërëluftëtare e vendosur kundër regjimit zogist, kundër obskuran-tizmit dhe kundër fashizmit. Veç kësaj, ajo ishte bërë për-çuese e ideve komuniste e demokratiko-revolucionare në ma-sat. Pas pushtimit, të rinjtë e shkollave ishin nga të parët qëshfaqën me një forcë të madhe urrejtjen kundër pushtuesvefashistë. Ata kundërshtonin e sabotonin përhapjen e kulturësfashiste, qëndronin në ballë të demonstratave e të protestavekundër fashizmit, propagandonin idetë e patriotizmit luftarake të komunizmit. Në këtë mënyrë, rinia shkollore shërbentesi një mbështetje e shëndoshë e lëvizjes komuniste dhe anti-fashiste në përgjithësi.
Gjendja e re e krijuar pas pushtimit shtronte si detyrëthemelore ngritjen e gjithë popullit në luftë për të shkatë-rruar planin fashist të italianizimit e të grabitjes së vendit,për të çliruar Shetipërinë dhe për të fituar pavarësinë ko-mbëtare.
Për plotësimin e kësaj detyre ishte e nevojshme një udhë-heqje revolucionare, e cila të përpunonte platformën politike të luftës antifashiste, të mobilizonte dhe të organizonte po-pullin në këtë luftë.
Një udhëheqje e tillë mungonte. Grupet komuniste ishintë vetmet organizata politike, të cilave u binte të mendoninpër fatin e atdheut e të popullit në ato çaste të rënda. Këtogrupe mbajtën një qëndrim të vendosur kundër regjimit tëpushtimit. Por përçarja i pengonte të përpunonin një vijëtë përbashkët të luftës çlirimtare, të lidheshin me masat po-pullore dhe të viheshin në krye të tyre.
Në rend të ditës shtrohej me forcë domosdoshmëria ebashkimit të grupeve dhe e krijimit të një partie të vetmekomuniste. Zgjidhja e kësaj detyre nuk ishte e lehtë. Duhe-shin kapërcyer pengesa të mëdha për zhdukjen e mosmarrë-veshjeve dhe të përçarjes që ushqeheshin sidomos nga drej-tuesit, megjithëse nevoja e bashkimit ndihej tani shumë ngapjesa më e madhe e komunistëve.
Por për t'ia arritur bashkimit të forcave komuniste dheorganizimit të luftës antifashiste u ndoq rruga e vjetër, ajoe bisedimeve midis krerëve. Në këto bisedime u ndeshën për-sëri dy vijat e kundërta në lidhje me karakterin e luitës.Udhëheqësit e Grupit të Korçës ishin gjithnjë për organizi-min e luftës nacionalçlirimtare me pjesëmarrjen e të gjithaklasave e shtresave shoqërore që donin të luftonin kundërpushtuesve të huaj. Krerët e Grupit të Shkodrës dhe të orga-nizatave të tjera, që nuk kishin hequr dorë nga qëndrimi ityre sektar, ia përshtatën pikëpamjet e tyre të vjetra edhegjendjes së re. Ata mendonin se me pushtimin italian Shqi-përia po hynte në rrugë.n e zhvillimit të shpejtë kapitalist. Sirrjedhim, rritja e klasës punëtore krijonte bazën për revo-lucionin socialist!
Bisedimet midis krerëve të Grupit të Korçës dhe të Gru-pit të Shkodrës çuan në formimin, në vjeshtë të vitit 1939. tënjë të ashtuquajturi •Komitet Qendror» të përbashkët, menjë numër të barabartë anëtarësh, dy për secilin grup. Kjomarrëveshje s'ishte gjë tjetër veçse një «kompromis social-demokrat» l. Ajo nuk parashikonte shkrirjen e grupeve në njëorganizatë të vetme. Grupet mbeteshin përsëri të ndara duke

_____

1 Rezolucioni i Mbledhjes së Grupeve Komuniste, nëntor 1941.Dokumente kryesore të PPSH. vëll. I. 1971, f. 17.

ruajtur secili pikëpamjet e veta dhe nuk spastronin radhëtnga elementët antimarksistë. Udhëheqësit e Grupit të Shko-drës pranuan vetëm të përjashtonin trockistin Niko Xoxi. Indërtuar mbi të tilla baza të kalbëta. ky «bashkim» i bërënga lart mbeti krejt formal.
Ndërkohë, në gjithë vendin po rritej lëvizja popullore an-tifashiste. Në krye të saj qëndronin komunistët. Me pushtimine vendit në ndërgjegjen e tyre ishte bërë një kthesë rrënjësore.Anëtarët e thjeshtë të grupeve po e kuptonin gjithnjë e mëtepër se bashkimi mund të arrihej jo me bisedime shterpë.midis krerëve, por në luftën e përbashkët kundër pushtuesvefashistë. Kjo solli me vete që mosmarrëveshjet politike dheideologjike të kalonin daIngadalë në plan të dytë. Autoritetidhe ndikimi i krerëve mbi anëtarët e thjeshtë të grupevekishte rënë. Komunistët u hodhën në luftë kundër pushtuesvetë huaj dhe u bënë agjitatorë për luftën çlirimtare. Nënudhëheqjen e tyre, me rastin e festës kombëtare të 28 Nën-torit 1939, shpërthyen demonstrata masive antifashiste në qy-tetet kryesore të vendit. Demonstratat u zhvilluan me paru-Ilat: -Rroftë Shqipëria e «Ja vdekje, ja liri!». Komu-nistët ishin frymëzuesit dhe udhëheqësit e lëvizjes antifa-shiste të punëtorëve e të rinisë shkollore. «Në luftë dhe nëpërpjekje me okupatorin dhe me kuislingët, të bashkuar përnjë qëllim, për çlirimin e vendit nga okupatori. komunistëte shëndoshë të bazës së grupeve të ndryshme po lidheshinme gjak me njëri-tjetrin dhe harronin zënkat dhe mëritë. Ta-ni po kristalizohej në ta vija e drejtë e komunistëve dhe kër-kohej bashkimi në një parti të vetme, konditë sine qua nonpër organizimin e luftës së çlirimit dhe për drejtimin e saj»t.
Arritjet e komunistëve në organizimin e lëvizjes antifa-shiste në muajt e parë pas pushtimit të vendit shërbyen sinxitje për Grupin Komunist të. Korçës që të forconte dhetë zgjeronte veprimtarinë e vet në krahinat e tjera të venditdhe t'i jepte fund lokalizmit. Në fillim të vitit 1940 ai orga-nizoi një degë të vet në Tiranë.

Në krye të kësaj dege u vu Enver Hoxha.

__________
1 Enver Hoxha. Raport i KQ të PKSH në Kongresin I të PartisëKomuniste të Shqipërisë, 8 nëntor 1948. Vepra, vëll. 5, f. 245.

 

 

ENVER HOXHA

Enver Hoxha 1939

 

 

THIRRJE DREJTUAR FSHATARËVE SHQIPTARË

Korrik 1942

KRYEARTIKULLI I NUMRIT TË PARË TË «ZËRIT TE POPULLIT»

25 gusht 1942.

 

Zëri i Popullit

 

 

 

 

 

 

FATIN E VENDIT DO TA VENDOSE VETEM
POPULLI, KETË NA E SIGURON LUFTA JONË

Letër drejtuar Ramadan Çitakut

28 shtator 1943

Ushtarët italianë, që qenë me Haxhi Lleshin, janë ndarë në batalione, njëri nga të cilët, tok me një bateri topash, ju vjen aty. Dakord me oficerët italianë që i ko mandojnë, duhet të bëni seleksionimin e të gjithë atyre që luftojnë dhe të tjerët t'i ndani në ekipe dhe t'i vini në çdo punë, që nga ndërtimi i rrugëve deri te zhveshja e misrit e në punë private të katundarëve. Ata që do të luftojnë, t'i çoni në aksione tok me tanët dhe, natyrisht, atje ku do të vendosni ju e t'ia komunikoni edhe komandës italiane. Këtu kemi një nga ata gjeneralët që
qenë në Qafë të Shtamës, i cili do të marrë komandën e trupave italiane në Jug dhe ky do të dërgojë nga një oficer në çdo vend që ka italianë, për t'i grumbulluar dhe për t'u dhënë ato udhëzime që të thashë më lart.

_____

1. Shtabi i Përgjithshëm i UNÇSH, me qëllim që të sistemonte
dhe të organizonte në luftë kundër pushtuesve fashistë
gjermanë ushtarët dhe oficerët italianë të dorëzuar pranë formacioneve
të UNÇSH, lejoi formimin e «Komandës së Trupave
Italiane të Malit» pranë tij dhe pranë shtabeve partizane të
qarqeve. Në krye të kësaj komande u vu gjeneral Aci (Azzi).

 

______

 

Eshtë fjala për divizionin «Firence» të ish-trupave italiane
të pushtimit në Shqipëri. Përfaqësues të komandës së
divizionit erdhën në marrëveshje me përfaqësues të Shtabit
të Përgjithshëm të Ushtrisë Nacionalçlirimtare për t'u dorëzuar
te forcat e Ushtrisë Nacionalçlirimtare të popullit shqiptar,
si pjesëtar i koalicionit antifashist. Një pjesë e ushtarëve
dhe e oficerëve italianë shprehën dëshirën për të luftuar së
bashku me luftëtarët e Ushtrisë Nacionalçlirimtare Shqiptare
kundër pushtuesve gjermanë.

 

 

 

REZOLUCIONI I KONFERENCËS NACIONALCLIRIMTARE
TË PEZËS

16 Shtator 1942
REZOLUCION I KONFERENCES PAR ZGJEDHJEN E
KESHILLIT T1 PERGJITHSHEM NACIONALCLIRIMTAB.

 

Italia musoliniane qä ne fillim te luftäs dhe sidomos me Greqinä tregoi karakteristikat e värteta te regjimit fashist: njä ekonomi e shkatärruar nga vjedhjet e paturpshme te hierarkäve, njä ushtri e därguar nä front me pahir, njä popull qö urren dhe e saboton kätä luftä. Tamam ne njä kohä kur fashizmi äshtä dobäsuar shumä si ne fuqi ushtarake, ashtu dhe
ne fuqi ekonomike, blloku i aleatäve anglo-sovjeto-amerikanä po pärgatit forca te reja kolosale pär t'i dhänä grushtet e fundit: Fronti i dytä öshtä njä shtje javäsh, luffdrat nacionalvlirimtare sa vijne po beben me te tmerrshme. Nä kontinentin aziatik imperializmi japonez po ha grushte te forta prej Kinäs nacional-revolucionare, aleate e singertä e demokracive te mädha anglo-amerikane dhe e Bashkimit Sovjetik.
Shqipäria jonä qe nga te parat ne Evropä qä pati fatin e zi te robärohej prej fashizmit italian. Shqipäria jonä qe e para ne Evropä qä e priti okupatorin fashist me pushkä kresä. Njä te premte te zezä, me 7 prill, djemtä e Shqipärisä i treguan fashizmit italian se populli shqiptar di te vdesä pär tokän e vet. Nä Shängjin, ne Durräs, ne Vlorä, ne Sarandä, gjaku i djemve tanä skuqi buzädetin e Adriatikut. Kudo ne Shqipäri u ngrit
populli pär te rrokur armät, kudo rinia shqiptare kärkoi armät, protestoi me demonstrata, greva etj. kundär zaptuesit dhe tradhtaräve. Qindra patriotä morän rrugän e hidhur te märgimit.
Italia fashiste, me tradhti e me forcä dhe duke pärfituar nga politika e gabuar e qeverisä sä asaj kohe, qeveri e lidhur shumä dobät me popullin shqiptar, qeveri qä e kishte vetmuar Shqipärinä dhe e kishte mbäshtetur, si ekonomikisht, ashtu edhe politikisht, ne fillin e kalbur te fashizmit italian, robäroi vendin tone, me qällim qä ta bänte debojä dhe urä pär skllavärimin e popujve te tjerö te Ballkanit dhe pär te ndihmuar
luftän gjakatare qä bän fashizmi.
Me ardhjen e Italisä fashiste filluan poshtärsitä, torturat morale dhe materiale, filluan vuajtjet, mizerjet, nisän burgimet, ndjekjet, internimet. Por nisi edhe rezistenca e popullit tone, nisi ne formä pasive dhe me von me propagandä, me agjitacion, me demonstrata.
Regjimi i ndyrä fashist, pär te forcuar terrorin dhe pär te shtypur me mir rezistencän aktive te popullit tone, solli ne fuqi tradhtarin me damkä, Mustafa Merlikän, agjent i regjur, i shitur gjer ne palcä te fashizmi italian. Ky korb i zi äshtä po ai tradhtar i vjetär i popullit shqiptar, qä u pärpoq me mish e me shpirt te shpartallonte Kongresin e Lushnjäsi, Kongres qä i dha Shqipärisä bazat e njä shteti te lirä, te shkäputur nga Ido influencä e huaj.

Ky tradhtar, me maskän e nacionalizmit, u pärpoq dhe po pörpiqet akoma te pärQajä dhe te gänjejä njä pjesä te nacionalistäve, njä pjesä te popullit, te cilät nuk e njihnin mir te shkuarän e tij plot tradhti. Qe ditän qä hipi ne fuqi, filluan shtypjet, burgosjet, vrasjet

_____
1 U mblodh me 28 janar 1920. Hodhi poshte Traktatin e
fshehtd te Londres te vitit 1915 e parashikonte copetimin e
Shqiperise, kerkoi pavaresine e plote te saj, zgjodhi qeverine
e re kombetare dhe shpalli rrezimin e qeverise tradhtare te
Durresit.

 

bitjet ne kurriz te popullit tone, filluan spekulimet mbi buken e gojes se popullit, grabitja e bereqetit, e leshit, shfarosja e gjesö se gjalle dhe e katandise se popullit tone. Shoqörite grabitese italiane, te lidhura me Luogotenencen dhe me kliken spekuluese te kryesuar prej Vll[ezerve] Merlika, po pasurohen ne kurrizin plot plage te popullit tone. Shoqeri anonime italiane, bujqesore, me Banken Bujqesore dhe te Napolit ne krye, po perpiqen te marrin tapite e popullit. Shkurt, kapitali
italian po shtie ne dorö gjithe pasurite e vendit tone. Mustafa Merlika, pervee ketyre poshtersive, pati edhe ate qd t'i njohe Italise fashiste nje borxh prej 3 miliarde fr gjoja te harxhuara ne interes te popullit tone, kurse keto te holla jane harxhuar per interesat luftarake te fashizmit zaptues.
Gjithe keto te zeza e zgjuan popullin tone. Ai pa qartazi vepren tradhtare te Merlikes, i cili punon pareshtur per interesin e armikut.
Dita-dites fashizmit po i ikön toka nga kembet dhe Merlike tradhtari po mbetet vetem.
Ky faqezi, me gjithe kelyshet qe e ndjekin nga pas, u pörpoq dhe po perpiqet akoma te genjejö popullin me demagogjine e tij, qe ta mbajö nen skllaverine Italise fashiste. Ai pörpiqet te shpartalloje energjite shendosha te popullit tone qe po bashkon armöt e tij per ta goditur per vdekje fashizmin dhe tradhtaret. Ai perpiqet te gönjeje popullin se Kosova u elirua, por ne
realitet Kosova eshte e roberuar sikundör jemi edhe ne.
Kosova i nevojitet fashizmit per grurin dhe per pasurite saj; Kosova sot eshtö placke tregu. Dje Mitrovica me disa qytete, gjoja e lirö nen mbrojtjen gjermane, sot iu dha peshqesh Nedieit i qe te shtype me me zell lövizjen nacionalclirimtare te popujve te Jugosllavise.
Pjesa tjeter e mjeruar e Kosoves po behet viktimö e intrigave italo-bullgare. Ja «liria» qö i dha Italia fashiste dhe Mustafa Merlika Kosoves. Ja pse populli i tere e kuptoi lodrön e hidhur te tradhtarit Merlika.
Fashizmi dhe Mustafa Merlika u pörpoqen dhe po perpiqen cie te pereajne popullin duke paraqitur rrezikun komunist; por komunizmi ne Shqipöri nuk eshtö me gogoli i pjeses se ndershme te popullit tone, nuk eshte me gogoli i katundarit, i pronarit te mesern, i intelektualit, se komunistöt nuk jane ata njerez pa -atdhe», sie do t'i prezantojö fashizmi ne popull.
Kudo, ne te katör anet e Shqiperise, po bueet kushtrimi i lirise, populli ka marre armöt ne dore dhe me flamurin e Skenderbeut po lufton me terbim okupatorin dhe veglat e tij tradhtare... Ne qytete e ne katunde te Shqiperisö me dyzina sabotazhe e aksione po kryhen nga njesitet guerile partizane. Ne ketö luftö populli shqiptar ka dhenö deshmorö: grushti i fashizmit ka goditur e po godit me rreptesi te gjithe ata, qofshin nacionalistö ose komunistö, qe luftojne me vepra zaptuesin dhe tradhtaret. Ne luftön kunder okupatorit jane hedhur e do te hidhen bazat e verteta te bashkimit kombötar, bazat e vörteta te lövizjes nacionalelirimtare.

_____
1 Milan S. Nedic — kryetar i qeverise kolaboracioniste
serbe ne vitet 1941-1944.

 

 

 

DIREKTIVA NE LIDHJE ME GJENDJEN
E KRIJUAR PAS KAPITULLIMIT
TE ITALISE FASHISTE


9 shtator 1943
Ora 10 e mbrëmjes
GJITHË KOMITETEVE QARKORE TË PARTISË

 

Akti i kapitullimit të Italisë fashiste u nënshkrua më
3 shtator dhe u shpall zyrtarisht më 8 shtator 1943.
Në botimin e parë gabimisht është vënë data e shpërndarjes
së këtyre direktivave, 10 shtatori.

 


Të dashur shokë,


Sigurisht jeni në korent të situatës së krijuar, por megjithatë ne po ju vëmë në dijeni të gjendjes dhe të qëndrimit e masave që duhet të merrni, sidomos në lidhje me situatën e brendshme.
Ofensiva e madhe sovjetike, e kryer me një stil të gjerë dhe të ri, dhe në një front prej më tepër se një mijë kilometrash gjerësi, shkon përpara, duke çliruar qytete dhe krahina të gjera. Kjo ofensivë kaq e fortë ka detyruar gjermanët jo vetëm të ndalohen, por të tërhiqen me humbje të panumërta. Po plotësohen fjalët e shokut Stalin, i cili ka thënë se ..ne do të çlirojmë tokat tona nga okupatori fashist gjerman brenda një kohe të shkurtër, dhe ky do të pësojë clisfatat më të turpshme». Qytete si Harkovi, Bjellgorodi, Orjolli, Stalinoja dhe gjithë baseni i Donecit janë përgjithmonë në duart e Ushtrisë së Kuqe heroike. Forcat e armatosura sovjetike, që dita-ditës shtohen e forcohen, të armatosura me materialin më modern, po marshojnë drejt Ukrainës me forca të dhjetëfishuara. Përpara tankeve, avionëve dhe përpara strategjisë së shkëlqyeshme dhe gjeniale të shokut tonë të madh Stalin, banda e Hitlerit dhe strategjia gjoja e pamundshme e gjermanëve pësoi thyerjen e turpshme, dhe Ushtria e Kuqe lavdiplote, e udhëhequr prej Partisë Bolshevike të URSS-it, po
përgatit çlirimin e shpejtë të popujve të robëruar, po përgatit një të ardhme të lumtur të popujve të robëruar.
Italia u dorëzua pa kondita. Disfatat e vazhdueshme politike dhe ushtarake të pësuara nga fashizmi, si në Afrikë, ashtu dhe në Sicili e gjetkë, shkaktuan rrëzimin e turpshëm të Musolinit dhe ardhjen në fuqi të qeverisë reaksionare të Badolios. Një nga shkaqet kryesore që detyruan rrëzimin e qeverisë Badolio është zhvillimi i lëvizjes së popullit italian, grevat madhështore
të punëtorëve (proletariatit) të Veriut, të drejtuara nga Partia Komuniste Italiane heroike dhe nga partitë e tjera përparimdashëse. (Shënojmë se Radio Londra nuk përmend fare Partinë Komuniste Italiane, çka është karakteristike, por Partinë Socialiste Italiane, si udhëheqëse të kësaj lëvizjeje, ashtu si bën për Partinë Socialiste Poloneze dhe për të tjera parti «përpa rimdashëse» socialdemokrate, «agrare» etj., si infeksion të jashtëm për t'u krijuar edhe në vende të tjera parti
të këtij tipi, me qëllim që të përçajë forcat popullore në luftën e tyre çlirimtare dhe t'i shmangë nga objektivi i luftës së tyre. Në këtë mënyrë rrëzimi i Hitlerit dhe i Musolinit të mos ketë konsekuenca të rënda për reaksionarët dhe kapitalistët e Londrës dhe të Nju--Jorkut, të shkaktojë shpërndarjen e proletariatit, në radhë të parë, të forcave popullore dhe të ngjallë mosbesim në turmat. Po në këtë mënyrë kanë vepruar
edhe në luftën e parë me partitë socialdemokrate, socialshoviniste, të kryesuara prej Kautskit, Shejdemanit, Ceretelit, Çernovit, Leginit e C°. Por partitë komuniste kanë eksperiencën e luftës së parë dhe do të dinë të orientohen në këtë situatë.)
Aleanca në mes popujve anglez clhe amerikan më një anë, dhe të Bashkimit Sovjetik, në anën tjetër, është një realitet, e lidhur fortësisht në luftë kundër fashizmit. Ajo është faza e veçantë dhe karakteristike e kësaj lufte, është aleanca që po forcohet si në mes popujve anglez, amerikan dhe të Bashkimit Sovjetik, ashtu edhe të popujve të robëruar.
Hitleri donte të zaptonte të gjitha vendet e botës dhe, në këtë mënyrë, cenonte qenien nacionale të Ingliterës dhe të Amerikës. Një nga shkaqet më kryesore të aleancës anglo-sovjeto-amerikane është ky. Por s'duhet të harrojmë se qeveritarët anglezë kanë refuzuar kërkesën e kësaj aleance shumë kohë më përpara nga ana e Bashkimit Sovjetik, derisa interesat e Inghterës u kërcënuan direkt nga ana e imperializmit gjerman, që u bë një rrezik real për Ingliterën. Është e natyr-shme që në një situatë të tillë u arrit në një bllok aleance kaq të fortë, në krye të të cilit qëndron Bashkimi Sovjetik.
Në këtë mënyrë filluan të grumbullohen tepër e më tepër fuqi antifashiste rreth e përqark këtij blloku.
Në shtresat e larta «të popullit», dhe në vetë qeverinë angleze, ka elementë reaksionarë, të cilët duan të vendosin fuqi reaksionare ndër vendet e shtypura dhe bash për këtë arsye kanë formuar dhe tentojnë të formojnë në Londër qeveri reaksionare të vendeve të shtypura pas rënies së Hitlerit. Po këto rrethe, që kishin prurë Hitlerin dhe Musolinin në fuqi, tani përpiqen për ta ndërruar rrymën e luftës së sotme kundër
Hitlerit dhe Musolinit në drejtimin, gjoja, të një Evrope të re, domethënë të një Versaje të re. Në këtë mënyrë ata kanë krijuar në Londër qeveri reaksionare të popujve të shtypur, me pretendimin se këto qeveri përfaqësojnë këta popuj, por që në të vërtetë ato nuk janë veçse vegla të këtij reaksioni për të shtypur lëvizjen nacionalçlirimtare të këtyre popujve. Nuk përjashtohet mundësia e formimit të një qeverie të tillë
shqiptare në Londër ose ndihma për ta krijuar në vend, prandaj shokëve u drejtohemi që në një rast të tillë të dinë të marrin qëndrim të caktuar. Disa persona të rretheve qeveritare si dhe disa gazetarë të mëdhenj, si «sociologu» për «Evropën e re», Beverixhi, premtuan ringjalljen e «Evropës së re» dhe ndihmë në rroba, ushqime, barna etj. Ne jemi kundër mënyrës me të cilën ata e japin atë ndihmë dhe me çfarë tendence

_____
1 Ekonomist reaksionar anglez, mbrojtës i flaktë i rendit
kapitalist.

 

e japin. Shokët duhet ta kenë të qartë këtë gjë dhe ta studiojnë me vërejtje që agjitacionin e tyre të mos e drejtojnë kundër Anglisë dhe Amerikës në përgjithësi, me të cilat ne jemi në aleancë në këtë luftë, por kundër këtyre elementëve reaksionarë, të cilët ndodhen në qeveritë e këtyre vendeve.
Pas dorëzimit pa kushte të Italisë është krijuar një situatë e re jo vetëm në Itali, por edhe te ne. Gjermanët mundohen të marrin krejt fuqinë në dorë dhe kështu të okupojnë Shqipërinë okupuar». Në një situatë të këtillë paraqiten kundërshtime në mes ushtarëve gjermanë dhe atyre italianë. Ndërsa qëndrimi ynë tani po ndryshon kundrejt ushtrisë italiane, të cilën ne sot e shohim me sy tjetër. Duhet të qëndrojmë në shfrytëzimin e kundërshtimeve, të cilat po paraqiten dita-ditës më të thella. Në qoftë se kjo ushtri italiane nuk do të luftojë kundër nesh, ne do ta ftojmë në luftë me parullën «vëllazërim në luftë kundër Gjermanisë hitleriane» dhe ushtarët italianë do t'i konsiderojmë si vëllezër armësh l ; në rast të kundërt, në qoftë se do të

 

_________
1 Thirrjes së Shtabit të Përgjithshëm të UNÇSH që të
dorëzonin armët dhe të bashkoheshin me UNÇSH në luftë
kundër hitlerianëve, iu përgjigjën vetëm rreth 15 mijë ushtarë
e oficerë italianë. Nga këta, 1 500 u inkuadruan në repartet
partizane shqiptare dhe të tjerët u strehuan në zonat e
çliruara të vendit, ku, sipas porosive të PKSH, populli i priti
e i mbajti në mënyrë vëllazërore, pavarësisht nga mizoritë që
kishte kryer ushtria fashiste italiane në Shqipëri. Pjesa më e
madhe e armatës italiane në Shqipëri iu dorëzua gjermanëve,
të cilët shumicën e ushtarëve i dërguan për punë të detyruar
në Gjermani, kurse mjaft oficerë e ushtarë i masakruan barbarisht.

 

vijojnë luftën kundër nesh, ne do ta bëjmë luftën me atë ashpërsi si kundër gjermanëve.
Më përpara qe filluar diferencimi i reaksionit, veçanërisht ky diferencim duket fort e më fort jo në f avorin tonë, por me forcimin edhe më tepër të reaksionit.
Mund të shihet qartazi që rreth e përqark Ballit elementët
reaksionarë po grumbullohen dita-ditës më tepër.
Këta elementë reaksionarë dhe të Ballit përpiqen të marrin pushtetin dhe të vendosin qeverimin e tyre reaksionar. Këta përpicren të forcohen, që kështu të përfitojnë nga eventualiteti i një zbarkimi të aleatëve.
Zbarkimi i aleatëve në Ballkan, ose edhe në Shqipëri, nuk është më një perspektivë shumë e largëti.
Prandaj organizatat tona duhet të punojnë për të përballuar një situatë të tillë. Duhet që në rastin e zbarkimit të aleatëve, këshillat nacionalçlirimtarë të jenë me të vërtetë pushteti i popullit, të mobilizojnë gjithë popullin rreth tyre dhe të mos lejojnë që forcat e tjera, si Balli Kombëtar, të kenë influencë në popull. Duhet që Ushtria Nacionalçlirimtare të jetë shumë e fortë,

______
1 Në atë kohë flitej se shpejt do të kryhej një zbarkim
forcave aleate në Ballkan, por kjo nga trupat anglo-amerikane
nuk u bë as në vitin 1943, as në fillim të vitit 1944. Anglo-
-amerikanët u orvatën të zbarkonin në Shqipëri vetëm në verë
e në vjeshtë të vitit 1944, kur UNÇSH ishte plotësisht në
gjendje të çlironte me forcat e veta gjithë vendin. Kërkesën
e tyre për zbarkim anglo-amerikanët e bënë në këtë kohë, me
qëllim të caktuar: të shpëtonin reaksionin e brendshëm nga
shkatërrimi i plotë e të pengonin fitoren e revolucionit popullor.
Por Komanda e Përgjithshme e UNÇSH nuk e autorizoi
Komandën e Forcave Aleate të Mesdheut të zbarkonte trupat
e saj në Shqipëri.


të ketë gjithë popullin pas dhe të mos lejojë që të ketë
grumbullime të tjera ushtarake, kundërshtare të saj, si për shembull të Ballit Kombëtar. Duhet të dini se fuqitë aleate të zbarkimit do të përkrahin të gjitha forcat shqiptare që do të gjejnë përpara, pa preferencë për ato të lëvizjes nacionalçlirimtare dhe, bile, po të marrim parasysh çështjen e Darlaniti, me preferencë për ato reaksionaret. Që të mund të evitohet një gjë e tillë, forcat nacionalçlirimtare duhet të fillojnë të impozohen që tani kudo dhe në rastin e zbarkimit t'u paraqiten aleatëve me anën e këshillave dhe Ushtrisë Nacionalçlirimtare si i vetmi pushtet i popullit shqiptar. Aleatët
duhet të jenë në Shqipëri me ushtritë e tyre vetëm për të thyer Gjermaninë me këlyshët e saj, por qeverimi•i Shqipërisë duhet të jetë plotësisht në duart e lëvizjes nacionalçlirimtare, dhe këtë gjë aleatët duhet ta njohin. Prandaj, pra, që sot të gjitha organizatat me të gjitha forcat e tyre duhet të punojnë në këtë drejtim.
Ju e dini se marrëveshja e arritur me Ballin Kombëtar për krijimin e «Komitetit për Shpëtimin e Shqipërisë» ka qenë në dëm të lëvizjes nacionalçlirimtare dhe të Partisë sonë dhe si e tillë është dezaprovuar nga Komiteti Qendror. Mbi këtë gjë ju kemi vënë me kohë në dijeni. Kjo marrëveshje na ka futur në pozita të vështira. Në momentin kur Balli duhej vënë me shpatulla në mur për aktivitetin e tij në favor të fashizmit

_____
1 Admiral reaksionar francez, sh-kryekomandant i forcave
të armatosura të qeverisë fashiste të Vishisë. Në nëntor të vitit
1942 u dorëzua rob tek amerikanët në Afrikën e Veriut,
të cilët duke ndjekur qëllimet e tyre imperialiste e emëruan
atë komisar të Afrikës Veriore Franceze

 

-okupator, në momentin kur Balli duhej paraqitur para popullit shqiptar si një organizatë përçarëse, që saboton sistematikisht të gjitha përpjekjet tona për një bashkim të shëndoshë të popullit tonë, ne i dhamë në dorë kartën e marrëveshjes, të një marrëveshjeje, siç e donte ai, për të intriguar më mirë në popull. Ishte momenti për të shpejtuar diferencimin në radhët e
Ballit, për të ndarë popullin nga Balli, për të ndarë ,elementin e ndershëm, që kishte shkuar viktimë nga krerët reaksionarë, nga rruga oportuniste antipopullore dhe antipatriotike e politikës së Ballit. Me këtë marrëveshje ne lejuam që Balli të lidhet më ngushtë me elementët që bënin presion brenda radhëve të tij për një marrëveshje me ne, lejuam që Balli të shtrëngojë e të forcojë radhët e tij dhe të mbahet akoma i lidhur mirë me turmat që, të gënjyera prej tij dhe të pasqaruara politikisht, vazhdojnë ta ndjekin. Reaksioni dhe
veçanërisht krerët e Ballit mendojnë tani të përçajnë-radhët e Luftës Nacionalçlirimtare, të konsolidojnë pozitat e tyre me anë manovrash politike; ata mendojnë të formojnë një parti socialdemokrate për këtë punë.
Kanë qitur në krye të kësaj manovre elementë si Skënder Muçoja dhe Hysni Lepenica që, reaksionarë në punë, pandehen fatkeqësisht si demokratë prej një pjese të popullit. Duhet të kemi kujdes që të mos bjer ë në grackën e kësaj manovre ajo pjesë e lëvizjes nacionalçlirimtare që është e pasqaruar akoma, për sa i përket bashkimit dhe se si mund dhe duhet të bëhet ky bashkim me Ballin dhe me rrymat e tjera jashtë lëvizjes sonë; duhet të kemi kujdes për elementin që ka hyrë në radhët e Partisë jo pas një pune të shëndoshë dhe që ka pasur lidhje të ngushta me elementë që janë kundër Luftës Nacionalçlirimtare, duhet të kemi kujdes nga elementët që vijnë nga ish-Grupi i
«Zjarrit».
Për të sqaruar situatën, për të marrë qëndrim të caktuar karshi gjendjes së krijuar, qe e nevojshme të mblidhej Këshilli i Përgjithshëm Nacionalçlirimtar dhe Konferenca e Dytë e Vendit Nacionalçlirimtare. Nuk qe e mundur, nga shpejtësia dhe nga konditat në të cilat gjendemi, që të vinte një numër shumë i madh delegatësh. Në Konferencë u konstatua unanimitet në
mendimet dhe veçanërisht për sa i përket qëndrimit që duhet të kemi karshi Ballit Kombëtar. Megjithëse për së shpejti do t'ju dërgojmë Rezolucionin e Konferencës, prapë ne po ju japim të përmbledhura në pikat kryesore vendimet e saj:
Kombëtar është një organizatë e lindur si reaksion kundër lëvizjes nacionalçlirimtare; ai ka rënë në manovrën e kurdisur
prej armikut për të përçarë popullin shqiptar dhe për të shkaktuar vëllavrasje. I tërë reaksioni me ngjyrat e tij të ndryshme është futur dhe po futet në radhët e tij.
Qëndrimi ynë karshi Ballit duhet të jetë i rreptë dhe i drejtë. Duhet të demaskohet pa mëshirë politika oportuniste e tij, të luftohet fushata e tij demagogjike për bashkimin dhe të
shpjegohet mirë se për bashkimin e vërtetë të popullit shqiptar ka punuar me të tëra forcat e saj vetëm lëvizja nacionalçlirimtare, se bash kimi është një gjë që u intereson më tepër se kujtdo atyre që janë për luftën dhe lirinë e popullit, se bashkimi nuk mund të bëhet kur njëri shkon në një rrugë dhe tjetri në rrugën e kundërt, se bashkimi duhet të mbështetet në baza të shëndosha, përndryshe nuk është bashkim, por përçarje. Ne kërkojmë që Balli Kombëtar të heqë dorë nga politika e tij e gabuar dhe të hyjë në radhët e Frontit Nacionalçlirimtar, duke pranuar programin e Këshillit. Megjithatë, që të mos lëmë të na ikë asnjë mundësi për bashkimin e popullit shqiptar, pranojmë edhe një bashkëpunim më të largët me organizatën e Ballit Kombëtar, por ky bashkëpunim duhet t'u shtrohet këtyre konditave minimale:


1) luftë e menjëhershme dhe e paprerë kundër okupatorit fashist italian e gjerman;

2) luftë krah për krah me aleatët e mëdhenj anglo-sovjeto-amerikanë, me popujt e shtypur dhe, veçanërisht, me lëvizjet nacionalçlirimtare të popujve fqinjë të Jugosllavisë e të Greqisë; në konformitet me luftën e përbashkët të popujve
liridashës, duke u mbështetur në Kartën e Atlantikut dhe në Traktatin e Londrës e të Uashingtonit, të pranohet politika e vetëvendosjes së popujve; çështja e Kosovës do të zgjidhet
sipas dëshirës së popullit të Kosovës;

3) të njihen këshillat nacionalçlirimtarë si i vetmi pushtet
demokratik popullor dhe të insistohet mbi këtë pikë;

4) Balli të spastrojë radhët e tij nga elementët që kanë lidhje me fashizmin okupator, nga spiunët, nga kriminelët, nga spekulatorët e lidhur me klikat spekuluese të armikut për t'i hequr popullit bukën nga goja në këto kondita ekonomike të vështira lufte;

5) të pushohet menjëherë lufta dhe propaganda antikomuniste
dhe kundër Partisë Komuniste, gjë që është në papajtim me luftën për vendosjen e një demokracie popullore në Shqipëri.
Krerët e Dibrës, në pjesën më të madhe, shumë bajraktarë të Veriut dhe shumë persona me influencë në Shqipërinë e Jugut dhe të Mesme kanë qëndruar në pozita që u afrohen atyre të Ballit. Krerët e Dibrës kanë bërë një itifaki ndërmjet tyre dhe një lidhje me armikun, që është njëlloj me protokollin Dalmaco-Këlcyra.
Për këta, si dhe për të gjithë ata që janë jashtë lëvizjes nacionalçlirimtare, çështja e bashkimit ose e bashkëpunimit shtrohet si me Ballin Kombëtar.
Në lidhje me kapitullimin e Italisë, Konferenca vendos që t'u drejtohemi italianëve të dorëzohen te ne, sepse ne jemi një fuqi aleate e anglo-sovjeto-amerikanëve. Në rast se ata
vazhdojnë qëndrimin e mëparshëm kundër nesh, ne, gjithashtu, vazhdojmë qëndrimin e mëparshëm, dhe më të ashpër. Por duhet të marrim parasysh se armiku ynë kryesor sot është
Gjermania dhe se ushtari italian do rne çdo mënyrë të shkojë në shtëpinë e tij, prandaj ne

______
1 Turqisht — besëlidhje.

 

duhet t'i drejtoherni atij që të bashkohet me ne kundër gjermanëve ose të na japë armët. Duhet të insistojmë për çarmatosjen e ushtrisë italiane. Po në lidhje me situatën e re duhet që, sidomos në zonat e çliruara, këshillat nacionalçlirimtarë të ushtrojnë me të vërtetë pushtetin dhe të zhdukin influencën e rrymave të tjera.
Për këtë gjë të forcohen, sidomos nga pikëpamja organizative, këshillat nacionalçlirimtarë, të krijohen këshilla në çdo fshat, të krijohen - këshilla të komunave, të nënprefekturave (jo të qytetit, por të gjithë nënprefekturës) dhe prefekturave».

1.
Ne mendojmë se me Ballin Kombëtar nuk do të jetë e mundur të arrihet në një marrëveshje. Mendojmë, gjithashtu, se Balli ka marrë një rrugë që ao ta shpjerë patjetër në një përpjekje me ne, prandaj ne duhet të punojmë në drejtimin që vijon: me anë të një demaskimi të zgjuar dhe të një pune të palodhshme të diskreditojmë Ballin në popull, t'ia shkëputim atij ata njerëz që ka gënjyer dhe t'i lidhim me ne, të shkaktojmë divergjenca në vetë radhët e Ballit, të krijojmë situata të përshtatshme për të shkaktuar dhe për të shpejtuar diferencimin në radhët e Ballit dhe t'u biem kokës me zgjuarsi dhe në mënyrë gjithmonë
më vendimtare krerëve reaksionarë të tij; ta paraqi-

_____
1 Në Rregulloren e këshillave nacionalçlirimtarë, të aprovuar
në Konferencën e Dytë Nacionalçlirimtare, u ruajt ndarja
e vjetër administrative (komunë, nënprefekturë dhe prefekturë).


tim mirë në popull Ballin si përçarës dhe shkaktar vëllavrasjeje, të bëjmë që populli ta shohë se politika e Ballit do të na shpjerë në përpjekje me armë, të bëjmë që populli i tëri të revoltohet për këtë gjë dhe kështu përgjegjësitë historike të mosbashkimit të popullit shqiptar dhe të përpjekjes me armë të bien, është e vërteta, dhe kjo gjë të jetë e qartë për të gjithë në Shqipëri, mbi Ballin Kombëtar; të përgatitemi, të përgatitim të tërë ata të lëvizjes nacionalçlirimtare, të përgatitim popullin për një ,përpjekje me Ballin;.
Balli po e përgatit këtë përpjekje dhe nuk duhet të na gjejë me duar lidhur, nuk duhet raë asnjë mënyrëqë t'i lejojmë Ballit të përgatitet dhe të na godasë në konditat më të favorshme për të, duhet ta vëmë meshpatulla në mur dhe ta shtrëngojmë që t'i qitë sheshit kartat e tij dhe, kështu, të mund ta godasim kurtë
jetë më e favorshme për ne, kur ta ketë kuptuartërë populli lodrën e tij dhe kur i tëri të bashkohet mene kundër tij.
Situata na shtrëngon që të veprojmë, por që të veprojmë duhet të jemi të përgatitur, sidomos ushtarakisht.
Organizimi dhe forcimi i njësiteve në qyteteshtrohet sot si një problem urgjent dhe me shumë rëndësi.
Njësitet duhet të jenë të pajisura mirë me revolverë e bomba dore dhe, mundësisht, me pushkë, automatike (të bëjmë çmos t'i blejmë dhe t'ua marrim italianëve me çdo mjet dhe sa më parë këto armë,. të mos presim asnjë ditë që të na i dërgojnë të tjerët).
Njësitet të vihen nën komandën e njërit prej shokëve më të mirë, më të zot dhe më të përshtatshëm të Partisë.
Të studiojmë mënyrën e sulmimit të qendrave më me rëndësi të qytetit dhe veçanërisht të atyre ku ka armë. Të diktohen dhe të sulmohen qendrat e Gestapos dhe të komandave gjermane përgjithësisht. Të ekzekutohen spiunët më të rrezikshëm, agjentët e kolonës së pestë, njerëz, të cilët, të lidhur deri dje ngushtë me armikun, sot hidhen në ilegalitet ose futen në organizata të tjera si Balli Kombëtar për të orga-Mzuar luftën kundër lëvizjes nacionalçlirimtare dhe veçanërisht kundër Partisë sonë, si, për shembull, Irfan Ohri, Qamil Xhani, Vehib Runa e të tjerë. Të ekzekutohen spiunët dhe agjentët e ushtrisë gjermane. Të krijohen në qytet vende të fshehta për armë, për
..galë, për sigurimin e funksionimit të vazhdueshëm të
organizatave tona dhe të njësiteve.
Të keni kurdoherë parasysh që, në rast sulmi kundër qyteteve nga ana jonë, të kombinohen veprimet e guerileve të brendshme me ato të çetave. Të mos harrohet rëndësia e dokumenteve ndër zyrat sekrete të armikut, të cilat duhet të bien në duart tona.
Gjithë organizatat e Partisë, qysh tani, duhet të jenë të
mobilizuara për çdo eveniment dhe të jenë gati për të përballuar çdo të papritur. Celulat e Partisë që do të jenë motori, i cili do të vërë në lëvizje tërë popullin e qyteteve e të katundeve, duhet të spastrohen nga gjithë ata elementë që nuk do t'i kryejnë këto detyra me kaq rëndësi. T'u thuhet shokëve të Partisë se sot është koha që ata të tregohen me të vërtetë prijës të sigurt dhe guximtarë të popullit dhe të kuptojnë momentin vendimtar që po përshkojmë drejt marrjes së pushtetit.
Celulat të jenë motori i grupeve të simpatizantëve dhe miqve të Partisë, të cilëve t'u theksohet se sot duhet të japin çdo gjë për çlirimin e atdheut dhe lartësimin e forcimin e Partisë sonë. Teknika e Partisë duhet të jetë e mobilizuar dhe të punojë ditë e natë, duke sqaruar popullin, me trakte e proklamata, për situatat e ndryshme që krijohen dhe evenimentet që rrokullisen, duke i treguar kurdoherë rrugën që duhet të ndjekë.
Në çdo moment duhet të mbani qëndrime politike të qarta, në bazë të direktivave të Komitetit Qendror.
Me mobilizimin e gjithë organizatës duhet të lidhni mobilizimin
dhe përgatitjen e popullit për kryengritjen e përgjithshme. Duhet t'i dedikoni kujdes të madh mobilizimit dhe organizimit të rinisë, sepse rinia është në Shqipëri forca më e gjallë dhe më e shëndoshë e lëvizjes nacionalçlirimtare. Për këtë gjë duhet t'i jepni ndihmën më të madhe rinisë.
Duhet të krijohen organizatat eGruas Antifashiste dhe këto nuk është e thënë të grumbunohen në bazë të mëhallëve ose të fshatrave, por mund dhe duhet të krijohen edhe në bazë të profesioneve ose në baza të tjera si, për shembull, duke krijuar shoqëri për zhdukjen e analfabetizmit, për të krijuar punë për veshmbathjen e ushtrisë etj. Këtyre organizatave duhet t'u japim gjithë ndihmën dhe nga këto organizata të nxjerrim
edhe elementë për Partinë.
Me kapitullimin e Italisë duhet të parashikojmë rezistencën gjermane, në kontinent dhe këtu në Shqipëri.
Gjermanët po forcojnë buzëdetin tonë pjesërisht, për t'u mbrojtur nga zbarkimi i aleatëve. Nga ana tjetër fashistët gjermanë do të përpiqen të na godasin; gjithashtu do të mundohen të lidhin pas qerres së tyre reaksionin e brendshëm. Balli Kombëtar s'ka folur deri tani kundër nazizmit dhe, sigurisht, në Ballin po manifestohet që tani dëshira për një bashkëpunim me gjermanët.
Sidoqoftë përsëri reaksioni do të përpiqet, në mos haptazi (se Gjermania po shkon drejt varrit) tërthorazi, t'u shtrijë dorën gjermanëve për të forcuar pozitat e veta të tronditura. Për këtë shkak duhet t'i gjykoni situatat me gjakftohtësinë më të madhe, duke qenë kurdoherë në ballë të situatës dhe të popullit.


Të fala shoqërore
Për Komitetin Qendror të Partisë Shpati


VDEKJE FASHIZMIT — LIRI POPULLIT


PS — Këto direktIva, pa qenë nevoja që t'u këndohen, duhet të punohen me të gjitha celulat e Partisë dhe në bazë të këtyre direktivave t'u jepen udhëzime gjithë organizatave të Partisë, deri në grupet e simpatizantëve.
Veçanërisht të punohen në të gjitha celulat e çetave dhe batalioneve të qarkut tuaj.
Botuar për herë të parë në Botohet sipas:
«Dokuniente kryesore të Enver Hoxha. Vepra, vë/1. 1.
PPSH-, vëll. I. Tirarbë, 1960 Tiranë, 1968

 

 

 

 

 

RAPORT
NE KONGRESIN I ANTIFASHIST
NACIONAL—ÇLIRIMTAR
24 maj 1944


ZII VILLIMI I LUFTËS NACIONAL ÇLIRIMTARE TË
POPULLIT SIIQIPTAR NE LIDHJE ME NGJARJET
NDERKOMBETARE

 

Populli shqiptar, i shtypur ekonomikisht dhe politikisht, i shfrytëzuar deri në palcë prej regjimit policor të Zogut, u gjend i izoluar politikisht nga bota e jashtme dhe i dezorientuar, kur ushtritë fashiste italiane sulmuan vendin tonë më 7 prill të vitit 1939.
Xhelati i popullit shqiptar, Ahmet Zogu, që urrehet
nga mbarë populli ynë, sepse, i ardhur në fuqi me
forcë kundër vullnetit të popullit, gjatë sundimit të tij ka përdorur terrorin më të zi. Ai dhe regjimi antipopullor i tij kishin shkaktuar ditët më të zeza të urisë e të varfërisë, kishin shtypur çdo frymë përpal•imi dhe liri demokratike, kishin lidhur fatin e vendit tonë në të gjitha pikëpamjet me Italinë e Musolinit, dhe në ushtrinë shqiptare e në shtatmadhorinë e saj ishin agjentët e Italisë fashiste që sundonin dhe drejtonin. Kështu, zbarkimi i italianëve në Shqipëri e gjeti popullin tonë në një gjendje të mjeruar ekonomike, shpirtërore dhe ushtarake dhe që ai s'mundi dot të përballonte invadimin dhe kapituliimin e turpshëm që sistematikisht kishin pregatitur Zogu dhe qeveritarët e tij të shitur nëpërmjet të një zinxhiri tradhëtie.
Shqipëria hynte në një robëri të rëndë, në një robëri që s'e kishte parë kurrë gjatë ekzistencës së vet dhe që do t'i kushtonte kaq gjak, lot dhe vuajtje.
Me gjithë revoltimin e ditëve të para të prillit, me
gjithë demostratat dhe tentativat për luftë, me gjithë rezistencën e patriotëve në Durrës dhe Vlorë, ne nuk mundëm të mbanim atë vrull të rezistencës të popullit, sepse armiku, i armatosur deri në dhëmbë, kolona e pestë e tij, e pregatitur prej agjentëve fashistë italianë dhe shqiptarë të shitur, demagogjia e tyre, rihapja e disa
punëve me karakter ushtarak dhe zgjerimi i marrëdhënjeve tregëtare me Italinë, influencuan për neutralizimin në një farë shkalle të rezistencës sonë. Populli shqiptar nuk kishte pregatitjen e duhur politike; megjithëse ai e urrente për vdekj okupatorin italian, nuk e njihte mirë fashizmin dhe konsekuencat e këtij regjimi
barbar, sepse mungonte një parti përparimdashëse në Shqipëri, e cila të mund të krijonte me kohë një front antifashist. Kështu që në kohët e para një pjesë nga populli u mashtrua deri diku prej fashizmit, por neutralizimi i rezistencës sonë nuk vazhdoi një kohë të gjatë, se u ringjall ndërgjegjja e kombit të shtypur dhe
populli shqiptar e kuptoi thellë katastrofën ku ishte futur atdheu, konkretizoi urrejtjen dhe mërinë kundër okupatorit. Ai pa dhe kuptoi qëllimet robëruese dhe imperialiste të fashizmit dhe me greva e demostrata zgjeroi rezistencën e tij heroike, rezistencë e një popuIli të vogël që preferonte më mirë të zhdukej se të rronte në gjunjë. Mori hov rezistenca kundër okupatorit,
kundër pseudonacionalistëve tradhëtarë që pritën rne krahë hapur ushtritë italiane dhe kundër atyre që gjoja qëndronin në mërgim gjatë regjimit të Zogut dhe që në marrëveshje të plotë me njerëzit e Romës fashiste u kthyen në atdhe për të vazhduar tradhëtitë e tyre.
Okupatori italian solli në fuqi tradhëtarët e ndyrë Shefqet Vërlacin, Mustafa Krujën, Maliq Bushatin, Eqrem Libohovën etj. dhe me ndihmën e këtyre filloi të zbatojë planin e tij të errët për zhdukjen e popullit shqiptar, për shkombëtarizimin e tij, për ta përdorur këtë si mish topi në luftërat e tij skllavëruese në kurriz të popujve të tjer liridashës. Tradhëtarët u përpoqën të bashkonin rreth tyre nacionalistët dhe t'i bënin pjesë integrante të tradhëtisë së tyre dhe të kompromisit.
Shumë reaksionarë u bashkuan me ta dhe i ndihmuan në intrigat dhe në masat e tyre terroriste kundër popuIlit. Ata luftuan me tërbim të gjithë patriotët, të gjithë ata që ishin kundër okupatorit; pa mëshirë vranë, varën, burgosën dhe internuan me qindra njerëz, sulmuan dhe dogjën katunde të tëra. Por lëvizja e popullit shqiptar
nuk u shua. Okupatori dhe kuislingët jo vetëm që
nuk ishin në gjendje të zhduknin urrejtjen e popullit kundër okupatorit, por ata s'mundën me e luftue lëvizjen nacional-çlirimtare që po forcohej. Fashizmi e kuptoi mirë rrezikun e kësaj lëvizjeje dhe mendoi ta shtypte që në hapat e para me çdo mjet.
Përpjekjet e tyre për të përçarë popullin, për të
tërhequr nacionalistët e ndershëm në pozitat e tyre, s'patën suksesin që shpresonin, se në momentet më të vështira të historisë sonë një organizatë doli nga gjiri i popullit të vuajtur: Kjo ishte Partia Komuniste e Shqipërisë, e cila vuri në shërbim të atdheut dhe të popullit jetën e anëtarëve të saj dhe çdo gjë që kishte të sajën.
Ajo u bë organizuesja dhe udhëheqësja e vërtetë e popullit tonë në kryengritjen me armë kundër okupatorit dhe reaksionit më të tërbuar. Ajo ka qëndruar kurdoherë e papërkulur në ballin e luftës, kurdoherë ajo është përpjekur me bashkue të gjithë nacionalistët e ndershëm dhe patriotët në një front të përbashkët kundër invazorit. Ajo u bë iniciatorja dhe organizoi në Pezë në shtator të vitit 1942 një konferencë të gjerë, ku u hodhën
bazat e lëvizjes dhe të këshillave nacional çlirimtare, organe të kësaj lufte dhe të pushtetit deinokratik.

Partia Komuniste e Shqipërisë ngriti lart e më lart flamurin e Luftës nacional-çlirimtare dhe sot ajo bashkë me popullin e vet qëndron e patundur.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NJESITI GUERIL

Thumbnail

1969

https://www.youtube.com/watch?v=ASKC8JHJEEk

 

 

 

 

 

 

 

 

"VELLEZER DHE SHOKE"